शनिवार, ४ एप्रिल, २०२६

अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पतीAtibala / petari / mudrika vanaspti

 अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पती विषयी आयुर्वेदिक माहिती

अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पतीAtibala / petari / mudrika vanaspti

• मराठी नाव : पेटारी, मुद्रिका, करडी. अतिबला

• हिंदी नाव : कंगनी, अतिबला,

• संस्कृत नाव : अतिबला, कंकतीका.

• इंग्रजी नाव : Indian Mallow / country Mallow

• शास्त्रीय नाव : Abutilon indicium


वनस्पती परिचय : 

ही एक झुडूप प्रकारात मोडणारी वनस्पती आहे. साधारण एक ते दोन मीटर उंच वाढते. भारतात सर्वत्र रानात आढळते.

• खोड : 

हिरवट मऊ केसाळ असते. जून झाल्यावर कडक दिसते.

• पाने : 

 पसरट हृदयाच्या आकाराची असतात. मऊ व केसाळ असतात.

• फुले : 

पिवळ्या रंगाची मध्यम आकाराची दले असणारी असतात. वर्षभर किंवा विशेषत पावसाळ्यात येतात.

• फळे : 

हिरव्या रंगाची फळे जाड दातेरी असतात व फुगीर याच्या आतील बाजूस बिया असतात. दिसायला एखाद्या चक्रासारखी दिसतात. पिकल्यावर तपकिरी दिसतात.

• मूळ : 

 लांब व मजबूत असतात. यांचा औषधात जास्त उपयोग होतो.

• गुण : 

चवीला तिखट, कडू , पचण्यास सुलभ स्निग्ध गुण असलेली वात,पित्त नाशक आहे.

अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पतीAtibala / petari / mudrika vanaspti


अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पतीचे औषधी उपयोग :

• कोरडा खोकला असेल. किंवा उलटीतून रक्त पडत असेल. तर फुलांचे चूर्ण एक ते दोन ग्रॅम तूपासोबत सेवन करावे. फायदा होईल.

• मूळव्याध असेल तर या वनस्पतीच्या मुळांचे चूर्ण मधासोबत खावे. किंवा मुळांचा काढा करून २० ते ३० मिली प्यावे. लाभकारी असते.

• साधा खोकला असेल, किंवा वारंवार खोकला येत असेल तर या वनस्पतीच्या बियांचे चूर्ण व अडुळसा पानांचं एकत्रित काढा दहा ते वीस मिली घेणे लाभकारी असते.

• कोणताही मुत्र विकार असेल. लघवी साफ न होणे, जळजळ, व अन्य विकार यावर या झाडाच्या मुळांचा काढा १०ते २० मिली घेतल्यास फायदा होतो. किंवा कुटून त्या एक ग्लास पाण्यात टाका रात्रभर भिजत ठेवा. सकाळी काढा करून १०ते २० मिली प्या.

• कावीळ झाल्यास मुळांचे चूर्ण एक ते दोन ग्रॅम मधासोबत घ्या. किंवा मुळांचा काढा वीस ते तीस मिली घ्या. कावीळ बरी होते.

• स्त्रीयांना मासिक पाळीत रक्त जास्त जात असेल. तर मुळांचे चूर्ण एक ते दोन ग्रॅम मधासोबत घ्या. आराम मिळेल.

• पुरुष वीर्य तक्रारी येत असल्यास मुळांचा काढा किंवा मुळांचे चूर्ण किंवा पानांचा रस घेत राहिल्यास वीर्याशी संबंधित समस्या दूर होते.

• अतिबलाची मुळे व बिया बलवर्धक व शक्ती वर्धक आहेत. ज्या शरीर मजबूत करतात.

• सर्दी, ताप, खोकला कमी करतात. वेदना शामक आहेत. त्वचा विकारावर देखील प्रभावी औषधी आहे.

अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पतीAtibala / petari / mudrika vanaspti


• आपल्याला अतिबला औषधी व त्यांपासून बनवलेली औषधे हवी असतील. तर जवळील मेडिकल मध्ये पहावीत. उपलब्ध होत नसतील तर ती खाली दिलेल्या वेबसाइटवर जाऊन आपण पाहू शकता आणि खरेदी करू शकता

👉 https://amzn.to/4c8jgpc

टीप :

 वरील प्रमाणे अतिबला / पेटारी / मुद्रिका या वनस्पतीचे औषधी महत्व आहे. दिलेल्या मात्रेत घेतल्यास लाभकारी असते. पण औषधी नीट पारखून घ्यावी. आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घेणे लाभकारी असते.

• अशी आहे अतिबला / पेटारी / मुद्रिका वनस्पती विषयी आयुर्वेदिक माहिती Atibala / petari / mudrika vanaspti vishyi ayurvedic aushadhi mahiti


शुक्रवार, ३ एप्रिल, २०२६

मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती

 मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree 

मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती


• मराठी नाव : मुरुडशेंग.

• हिंदी नाव : मरूडफली.

• संस्कृत नाव : आवर्तनी.

• इंग्रजी भाषेत नाव : Indian skru tree .


वनस्पती रचना

मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती

ही एक झुडुपवर्गीय वनस्पती असून ही भारतात सर्वत्र आढळते. नदीच्या, ओढ्याच्या काठी या वनस्पतीचा आढळ असतो.

• उंची : 

सर्वसाधारण ५ ते ६ मीटर उंचीची ही वनस्पती आहे.

• पाने : 

या झाडाची पाने धामण झाडासारखी असून पसरट हिरव्या रंगाची असतात. आकार मध्यम असतो.

मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती

• फुले :

 या झाडाची फुले पिवळ्या रंगाची काही तांबडी झाक असलेली खालील बाजूस फिकट टोपी असते.

• फळे :

 एखाद्या स्क्रू सारखी मुरड असलेल्या शेंगा लागतात. एखाद्या दोरीला पीळ दिल्यासारख्या यामध्ये बिया असतात. त्यांपासून पुनरुत्पादन होते.

• औषधात वापर : 

या झाडाची पाने, साल , शेंगा औषधात वापरल्या जातात.

• शेंगेत व अवयवात असणारे घटक :

आयर्न, कार्बोहायड्रेट, प्रोटीन, फॉस्फरस, कॅल्शियम व सेल्युलोज हे घटक असतात.

मुरूडशेंगेचा औषधी उपयोग :

मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती


• लहान मुलांना घातल्या जाणाऱ्या घुट्टीत याचा वापर होतो.

• पोटात जंत झाले असतील, पोटशूळ असेल, पोटात दुखत असेल. तर मुरुडशेंग पावडर एक चमचा घ्या आराम मिळेल. पोटातील जंत मारून मलाद्वारे बाहेर फेकण्याचे काम करते.

• शरीरात उष्णता वाढून संडासला साफ होत नसेल, मूळव्याध उमटलेले असेल. तर मुरुडशेंग पावडर एक चमचा सकाळी उपाशीपोटी व रात्री जेवणानंतर घेतल्यास पोट साफ होते. मूळव्याध बरी होऊ लागते. तसेच गुदद्वाराशी थोडासा पावडरीचा लेप लावावा भगभग कमी होऊन आराम मिळतो.

• कान दुखत असेल तर मुरडशेंग बिया अर्धा चमचा घेऊन बारीक कुटा आणि तीन चार चमचे खोबरेल तेलात टाकून ते उकळून थंड करा. आणि कानात दोन, दोन थेंब घाला आराम वाटेल. किंवा मुरुडशेंग पाने घेऊन चेचून त्याचा रस वस्त्रगाळ करुन काढा. व त्याचे थेंब कानात टाकल्यास आराम मिळतो.

• पोटात मुरडा मारत असेल. वारंवार शौचास होत असेल. तर मुरुडशेंग पावडर पाव चमचा एक ग्लास पाण्यात टाकून घ्या फायदा होईल.

• लहान मुलांना जास्त जंत झाल्यास, लाळ वाढते. मुले सारखी कचकच करू लागतात. दचकून उठतात. तेव्हा एक मुरुडशेंग ठेचून पाण्यात टाका व पाणी उकळून काढा करून लहान बाळाला पाजल्यास जंत बाहेर मरून संडासद्वारे पडतात. बाळाला आराम मिळतो.

• जुलाब होत असतील तर दोन ग्रॅम मुरुडशेंग पावडर व दोन ग्रॅम इंद्रजव पावडर पाण्यासोबत खाल्यास जुलाब थांबतात. पोटातील कीड मरून संडासद्वारे बाहेर जाते.

• अपचन , गॅस झाल्यास २ ते ३ ग्रॅम मुरडशेंग पावडर चिमूटभर सेंधव मीठ टाकून खा आराम मिळेल.

• शरीरावर जखम झाल्यास. फोड उठून झालेल्या जखमा, शरीरावर किस्तूड, कराट उठल्यास अशा जखमेवर मुरडशेंग वनस्पतीची कोवळी पाने चेचून बांधल्यास जखम बरी होण्यास मदत होते.

• ताप उतरण्यासाठी मुरुडशेंग एक ग्रॅम व कडू चिरायत एक ग्रॅम एकत्रित खाल्यास ताप उतरतो.

• नायटा , गजकर्ण, त्वचा विकारावर पाने चेचून लावतात.

• मधुमेह रोगात जेवणाआधी मुरडशेंग पावडर अर्धा चमचा घेतल्यास जेवणानंतर साखर वाढत नाही. नियंत्रणात असते. पण आहार नियमित हवा. तसेच साल व मुळांचा काढा देखील उपयुक्त आहे.

• बाळंत झाल्यानंतर स्त्रियांनी मुरुडशेंग पावडर नियमित खाल्यास रक्त, कॅल्शियम वाढण्यासाठी मदत होते.

मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती

👉 आपल्याकडे जर मुरुडशेंग ही वनस्पती औषधी उपलब्ध नसेल. व तिच्याविषयी औषधे पहायची किंवा खरेदी  करायची असेल. तर खालील वेबसाईटवर जाऊन पाहू शकता किंवा खरेदी करू शकता 

👉 https://amzn.to/4sbdKrG

• दक्षता :

 मुरुडशेंग खाल्याने त्याचे साइड इफेक्ट होत नाहीत. ते एक अन्नच आहे. पण घेताना पारखून घ्यावी. तसेच आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घेतल्यास चांगले असते.

• अशी आहे मुरुडशेंग/मरूडफली/ Indian skru tree विषयी आयुर्वेदिक माहिती

Indian Screw Tree ,Murudsheng / Marudphali /

 Murudsheng / Marudphali / Indian Screw Tree (Avartani) – Ayurvedic Information

Indian Screw Tree ,Murudsheng / Marudphali /



English Name : Indian Screw Tree

• Marathi Name: Murudsheng

• Hindi Name: Marudphali

• Sanskrit Name: Avartani


Plant Structure:

 This is a shrub-type plant and is found throughout India. It commonly grows near rivers and streams.

• Height: 

Generally, this plant grows about 5 to 6 meters tall.

Indian Screw Tree ,Murudsheng / Marudphali /

• Leaves: 

The leaves of this tree are similar to those of the Dhaman tree. They are broad, green in color, and medium in size.

• Flowers: 

The flowers are yellow in color with a slight reddish tinge and have a light cap-like structure at the lower side.

Indian Screw Tree ,Murudsheng / Marudphali /

• Fruits: 

The plant bears screw-shaped twisted pods. They appear like a rope that has been twisted. These pods contain seeds, which help in reproduction.

• Medicinal Use:

 The leaves, bark, and pods of this plant are used in medicine.

• Nutrients Present in Pods and Other Parts:

Iron, carbohydrates, protein, phosphorus, calcium, and cellulose are present.

Medicinal Uses of Murudsheng (Marudphali):

• It is used in herbal tonics (ghutti) given to small children.

• In case of intestinal worms, stomach pain, or colic, taking one teaspoon of Murudsheng powder provides relief. It helps kill intestinal worms and expel them through stool.

• If there is excess body heat, constipation, or piles, taking one teaspoon of Murudsheng powder in the morning on an empty stomach and at night after meals helps in bowel movement and relieves piles. Applying its powder near the anal area reduces irritation.

• For ear pain, crush half a teaspoon of Murudsheng seeds and boil them in 3–4 teaspoons of coconut oil. After cooling, put 2 drops into the ear.

Alternatively, extract juice from the leaves and use a few drops in the ear for relief.

• In case of stomach cramps and frequent loose motions, take one-fourth teaspoon of Murudsheng powder with water for benefit.

• In children, if there are excessive worms, symptoms like excessive salivation, irritability, and sudden waking occur. In such cases, crush one pod, boil it in water, and give the decoction to the child. Worms get eliminated through stool and the child gets relief.

• For diarrhea, take 2 grams of Murudsheng powder and 2 grams of Indrajav powder with water to stop loose motions.

• For indigestion and gas, take 2–3 grams of Murudsheng powder with a pinch of rock salt for relief.

• For wounds, boils, or skin eruptions, crush the tender leaves and apply them to the affected area to help healing.

• To reduce fever, take 1 gram of Murudsheng and 1 gram of bitter Chirayata together.

• For skin diseases like ringworm, itching, and eczema, apply crushed leaves on the affected area.

• In diabetes, taking half a teaspoon of Murudsheng powder before meals helps control post-meal blood sugar levels. Decoction of bark and roots is also beneficial.

• After childbirth, regular intake of Murudsheng powder helps increase blood and calcium levels in women.

Indian Screw Tree ,Murudsheng / Marudphali /

👉 If you do not have access to the medicinal plant Murudsheng (Indian Screw Tree) and you want to explore or purchase products made from it, you can visit the website below to view or buy them.

👉 https://amzn.to/4sbdKrG

Precaution:

 Murudsheng is generally safe and does not have known side effects, as it is considered a natural food substance. However, it should be properly identified before use and it is advisable to take it under the guidance of an Ayurvedic doctor.

👉 This is the Ayurvedic information about Murudsheng / Marudphali / Indian Screw Tree.

मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree (आवर्तनी) की आयुर्वेदिक जानकारी

 मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree (आवर्तनी) की आयुर्वेदिक जानकारी

मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree (आवर्तनी) की आयुर्वेदिक जानकारी


• मराठी नाम : मुरुडशेंग

• हिंदी नाम : मरूडफली

• संस्कृत नाम : आवर्तनी

• अंग्रेजी नाम : Indian screw tree

वनस्पति संरचना : 

यह एक झाड़ी वर्गीय वनस्पति है और भारत में सर्वत्र पाई जाती है। नदी और नालों के किनारे यह अधिक मात्रा में मिलती है।

• ऊँचाई : 

सामान्यतः यह पौधा 5 से 6 मीटर तक ऊँचा होता है।

• पत्ते : 

इस पेड़ के पत्ते धामन के पेड़ जैसे होते हैं, चौड़े और हरे रंग के होते हैं। आकार मध्यम होता है।

मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree (आवर्तनी) की आयुर्वेदिक जानकारी

• फूल :

 इसके फूल पीले रंग के होते हैं, जिनमें हल्की लाल आभा होती है और नीचे की ओर हल्की टोपी जैसी संरचना होती है।

• फल : 

इसमें स्क्रू (पेच) जैसे मुड़े हुए फल (फली) लगते हैं। जैसे रस्सी को मरोड़ा गया हो, वैसे इनकी बनावट होती है। इन्हीं में बीज होते हैं, जिनसे पुनरुत्पादन होता है।

• औषधीय उपयोग : 

इस पौधे की पत्तियाँ, छाल और फल (फली) औषधि के रूप में उपयोग किए जाते हैं।

मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree (आवर्तनी) की आयुर्वेदिक जानकारी

• शेंग (फली) व अन्य भागों में पाए जाने वाले तत्व :

आयरन, कार्बोहाइड्रेट, प्रोटीन, फॉस्फोरस, कैल्शियम और सेल्युलोज पाए जाते हैं।

मरूडफली के औषधीय उपयोग :

• छोटे बच्चों को दी जाने वाली घुट्टी में इसका उपयोग किया जाता है।

• पेट में कीड़े, पेट दर्द या पेटशूल होने पर मरूडफली पाउडर एक चम्मच लेने से आराम मिलता है। यह पेट के कीड़ों को मारकर मल के साथ बाहर निकालने में मदद करता है।

• शरीर में गर्मी बढ़ने, कब्ज या बवासीर होने पर मरूडफली पाउडर एक चम्मच सुबह खाली पेट और रात को भोजन के बाद लेने से पेट साफ होता है और बवासीर में आराम मिलता है। गुदा के आसपास इसका लेप लगाने से जलन भी कम होती है।

• कान दर्द में मरूडफली के बीज आधा चम्मच कूटकर 3–4 चम्मच नारियल तेल में उबालकर ठंडा करें और 2–2 बूंद कान में डालें।

या पत्तों का रस निकालकर भी कान में डालने से आराम मिलता है।

• पेट में मरोड़ और बार-बार दस्त होने पर मरूडफली पाउडर चौथाई चम्मच पानी के साथ लेने से लाभ होता है।

• छोटे बच्चों में अधिक कीड़े होने पर लार बढ़ना, चिड़चिड़ापन आदि लक्षण दिखते हैं। ऐसे में एक मरूडफली कूटकर पानी में उबालकर काढ़ा बनाकर पिलाने से कीड़े मल के साथ बाहर निकलते हैं।

• दस्त होने पर 2 ग्राम मरूडफली पाउडर और 2 ग्राम इंद्रजव पाउडर पानी के साथ लेने से दस्त रुकते हैं।

• अपचन और गैस होने पर 2–3 ग्राम मरूडफली पाउडर में थोड़ा सेंधा नमक मिलाकर लेने से आराम मिलता है।

• शरीर पर घाव, फोड़े या त्वचा रोग होने पर इसके कोमल पत्ते पीसकर बांधने से घाव जल्दी भरते हैं।

• बुखार कम करने के लिए 1 ग्राम मरूडफली और 1 ग्राम कड़ू चिरायता मिलाकर लेने से लाभ होता है।

• दाद, खुजली, गजकर्ण जैसे त्वचा रोगों में पत्तों का लेप लगाया जाता है।

• मधुमेह में भोजन से पहले आधा चम्मच मरूडफली पाउडर लेने से भोजन के बाद शुगर नियंत्रित रहती है। छाल और जड़ का काढ़ा भी उपयोगी है।

• प्रसव के बाद महिलाओं द्वारा मरूडफली पाउडर का सेवन करने से रक्त और कैल्शियम बढ़ाने में मदद मिलती है।

मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree (आवर्तनी) की आयुर्वेदिक जानकारी


👉 यदि आपके पास मरोड़ फली (मुरुडशेंग) यह औषधीय वनस्पति उपलब्ध नहीं है, और आप इससे बने उत्पाद देखना या खरीदना चाहते हैं, तो आप नीचे दी गई वेबसाइट पर जाकर देख सकते हैं या खरीद सकते हैं।

👉 https://amzn.to/4sbdKrG

• सावधानी : 

मरूडफली का सेवन सामान्यतः सुरक्षित माना जाता है और इसके विशेष साइड इफेक्ट नहीं होते। फिर भी इसे पहचान कर ही उपयोग करें और आयुर्वेदिक डॉक्टर की सलाह से लेना अधिक उचित होता है।

👉 इस प्रकार मुरुडशेंग / मरूडफली / Indian screw tree के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी।

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

 • अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारीAtivish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi


• नाम :

• मराठी भाषा में : अतिविष / अतिश।k

• हिंदी भाषा में : अतीस / अतिविषा।

• संस्कृत भाषा में : अतिविषा, शिशुभेषज।

• अंग्रेज़ी भाषा में : Indian Atees / Aconite

• वैज्ञानिक नाम : (Scientific Name) Aconitum heterophyllum


वनस्पति संरचना (Plant Structure)

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

• पत्ते :

 साधारण हरे रंग के, दाँतेदार किनारों वाले, आकार में मध्यम लंबगोल होते हैं।

• फूल : 

नीले-जामुनी रंग के होते हैं, घाटी (घंटी) के आकार के होते हैं।

• फल : 

छोटे फली (शेंग) के रूप में फल आते हैं, जिनमें बीज होते हैं।

• तना : 

सीधा, हरे रंग का, थोड़ा नाजुक, ऊँचाई सामान्यतः 1 से 1.5 मीटर होती है।

• जड़ : 

सबसे उपयोगी औषधीय भाग, पतली, लंबी और गाँठदार होती है।

गुणधर्म :

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

 लघु, रुक्ष, हल्का

• रस : तिक्त (कड़वा)

• वीर्य : उष्ण

• विपाक : कटु

• यह त्रिदोष शामक है। वात, कफ, पित्त दोष को संतुलित करता है।

• कड़वी अतिश ही वास्तविक औषधीय गुणों वाली होती है।

औषधीय गुण (Medicinal Benefits) :

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

• पेट दर्द, दस्त, चिपचिपा मल होने पर अतिश उपयोगी है।

बेलगिरी 100 ग्राम, अतिश 100 ग्राम और सोंठ 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। सुबह-शाम लस्सी के साथ लेने से आंतें मजबूत होती हैं।

• सर्दी होने पर अतिश जड़ पाउडर 100 ग्राम, सोंठ 100 ग्राम और हल्दी 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पाउडर और एक चम्मच शहद भोजन के एक घंटे बाद लें। लाभ होगा।

• सूखी और गीली खांसी में अतिश कड़वी और काकड़ा सिंधू 100-100 ग्राम लेकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पाउडर को एक कप पानी में उबालकर आधा करें। ठंडा कर छानकर शहद मिलाकर चाय की तरह पिएं। बच्चों और बुजुर्गों के लिए भी उपयोगी है।

• बेचैनी, उल्टी, मितली, चक्कर आने पर अतिश 50 ग्राम और मुलेठी 50 ग्राम मिलाकर रोज आधा चम्मच शहद के साथ लें।

• शरीर पर दाने, फोड़े, सूजन, पस होने पर अतिश और मंजिष्ठा पाउडर आधा चम्मच सुबह-शाम भोजन के एक घंटे बाद लें।

• भगंदर, बवासीर, बड़ी आंत में सूजन पर अतिश और हरड़ का चूर्ण एक चम्मच सुबह-शाम भोजन के बाद लें।

• सिरदर्द, मानसिक कमजोरी, चक्कर, बेहोशी आदि में अपामार्ग 100 ग्राम और अतिश 100 ग्राम पीसकर तिल के तेल 200 ग्राम में पकाएं। छानकर 3 बूंद नाक में डालें और सिर व गर्दन पर मालिश करें।

• हृदय, फेफड़े, यकृत में सूजन या शरीर में सूजन होने पर अतिश 100 ग्राम, पुनर्नवा 100 ग्राम, गोखरू 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पानी में उबालकर सुबह-शाम लें।

• अपचन, एसिडिटी, जलन, डकार के लिए अतिश 100 ग्राम, सोंठ 100 ग्राम, काली मिर्च 50 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच गर्म पानी के साथ लें।

• रोग प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाने के लिए आंवला पाउडर, मुलेठी और अतिश 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। शहद के साथ सेवन करें।

• कमजोरी, शरीर दर्द, हड्डियों की कमजोरी में अतिश और अश्वगंधा 100-100 ग्राम दूध के साथ लें।

• पेट के कीड़े होने पर अतिश 100 ग्राम और वावडिंग 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। आधा चम्मच सुबह-शाम लें।

या अतिश 10 ग्राम पाउडर को 20-30 ग्राम नारियल या सरसों के तेल में उबालकर ठंडा कर गुदा पर लगाएं।

• पुरुषों में यौन समस्या होने पर अतिश, अश्वगंधा, सफेद मुसली और कुंज बीज 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। दूध में उबालकर शहद मिलाकर लें।

• पुराने बुखार में चिरायता, गिलोय और अतिश 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पानी में उबालकर लें।

• अस्थमा में अतिश, हल्दी, मुलेठी 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। सुबह-शाम लें। ठंडी और खट्टी चीजें न खाएं।

• दूध में बदबू आने पर अतिश और शतावरी 100-100 ग्राम तथा छोटी इलायची मिलाकर दूध में उबालकर लें।


• अगर आपको अतिविष (Ativisha / Atees) इस आयुर्वेदिक औषधीय वनस्पति से संबंधित दवाएं चाहिए और आपके नजदीकी मेडिकल स्टोर पर उपलब्ध नहीं हैं, तो आप नीचे दी गई वेबसाइट पर जाकर इन्हें देख सकते हैं और खरीद सकते हैं।

👉 https://amzn.to/4cnHP2D

नुकसान / महत्वपूर्ण सूचना :

अधिक मात्रा में सेवन न करें। आयुर्वेदिक डॉक्टर की सलाह से ही मात्रा तय करें।

छोटे बच्चों को आधा चम्मच मात्रा ही दें। अधिक सेवन से खुजली, उल्टी, मितली हो सकती है।

“अति सर्वत्र वर्जयेत” — अतिविष नाम के अनुसार विषैली होती है, सही मात्रा में लेने पर अमृत समान कार्य करती है।

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी

Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

 


गुरुवार, २ एप्रिल, २०२६

Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English

 Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English

Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English


Name :

English : Tamarind Tree.

• Hindi Name: Imli.

• Marathi Name: Chinch.

Plants information :

• Height: The tamarind tree is quite tall and generally grows about 40 to 50 feet high.

• Trunk: The trunk of this tree is thick, and its bark appears dark and rough with wrinkles.

• Leaves: The leaves are small and compound, similar to the leaves of the touch-me-not plant.

Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English


Flowers:

Flowers grow at the top of the tree. They are very delicate and light yellow in color.

Fruits:

After flowering, curved and irregular tamarind pods develop. These are the fruits. They have a brown, shell-like outer covering. Inside, there is soft pulp and seeds, which are dark brown (chocolate-colored).

• Tamarind and its leaves have a sour taste.

Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English


Medicinal Importance of Tamarind:

• Tamarind contains antioxidants, Vitamin C, Vitamin B, flavonoids, and carotene.

• Eating tamarind helps control insulin levels in the body and helps reduce blood sugar.

• It helps in reducing body fat (obesity).

• Due to the presence of potassium, it helps control high blood pressure.

• Vitamin C boosts immunity.

• Vitamin B strengthens muscles.

• Phosphorus helps relieve toothache.

Benefits of Tamarind Leaves:

• Consuming tamarind leaves during pregnancy may improve the quality of breast milk after delivery.

• It helps in healing wounds on the body.

• It protects against infections caused by microorganisms from air and water.

• It helps reduce bone weakness and increases calcium levels.

Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English


• Vitamin C helps in healing stomach ulcers.

• Vitamin A improves eye health.

• It helps reduce swelling in joints.

• Consumption of tamarind and its leaves improves blood circulation, increases iron levels, boosts red blood cells, reduces weakness, improves memory, and helps relieve digestive problems.

• Flavonoids and polyphenols in tamarind help reduce cholesterol.

• Magnesium and potassium help regulate blood pressure.

• Tamarind is considered beneficial for balancing Vata and improving digestion.

• Medicines are also made from tamarind seeds.

Indian medicine

Tamarind Tree Ayurvedic Information | Tamarind Tree Information in English

If you are not able to find tamarind in the market, you can explore or buy products made from tamarind online. Tamarind is available in different forms like paste, concentrate, powder, etc.

You can visit the website given below to check or purchase these products 👇

👉 https://amzn.to/3NDTEIH

Side Effects of Tamarind:

• Tamarind is acidic in nature, so people with acidity or pitta disorders should consume it only after consulting a doctor.

• Excessive consumption may increase acidity (pitta).

This is the Ayurvedic information about the tamarind tree.

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi

 इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


• हिंदी नाम : इमली

• मराठी नाम : चिंच

चिंच की विशेषता :

• ऊँचाई : इमली का पेड़ काफी ऊँचा होता है, यह लगभग 40 से 50 फीट तक बढ़ता है।

• तना (खोड) : इस पेड़ का तना मोटा होता है और इसकी छाल काले रंग की तथा झुर्रियों वाली दिखाई देती है।

• पत्ते : इसके पत्ते छोटे और लाजवंती (छुईमुई) के पत्तों की तरह संयुक्त प्रकार के होते हैं।

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


फूल :

इस पेड़ के शीर्ष (ऊपरी भाग) पर फूल आते हैं। ये बहुत नाजुक और हल्के पीले रंग के होते हैं।

फल :

फूलों के बाद टेढ़े-मेढ़े, अर्धवृत्ताकार इमली के फल लगते हैं। इनके ऊपर भूरे रंग का छिलका होता है। अंदर मुलायम गूदा और बीज होते हैं, जो गहरे भूरे (चॉकलेटी) रंग के होते हैं।

• इमली और इसके पत्तों का स्वाद खट्टा होता है।

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


इमली के औषधीय गुण :

• इमली में एंटीऑक्सीडेंट, विटामिन C, विटामिन B, फ्लेवोनॉयड्स और कैरोटीन पाए जाते हैं।

• इमली खाने से शरीर में इंसुलिन नियंत्रण में रहता है और शुगर लेवल कम करने में मदद मिलती है।

• यह शरीर की चर्बी (मोटापा) कम करने में सहायक है।

• इसमें मौजूद पोटैशियम उच्च रक्तचाप को नियंत्रित करने में मदद करता है।

• विटामिन C रोग प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाता है।

• विटामिन B मांसपेशियों को मजबूत बनाता है।

• फॉस्फोरस दांत दर्द में राहत देता है।

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


इमली के पत्तों के फायदे :

• गर्भावस्था में इमली के पत्ते खाने से प्रसव के बाद दूध की गुणवत्ता बेहतर होती है।

• पत्ते खाने से शरीर के घाव भरने में मदद मिलती है।

• हवा और पानी से आने वाले सूक्ष्मजीवों से बचाव होता है।

• हड्डियों की कमजोरी दूर करने में मदद मिलती है और कैल्शियम की मात्रा बढ़ती है।

• पेट में अल्सर होने पर विटामिन C मदद करता है।

• इसमें मौजूद विटामिन A आंखों के स्वास्थ्य के लिए लाभदायक है।

• जोड़ों की सूजन कम करने में सहायक है।

• इमली और इसके पत्तों के सेवन से रक्त संचार बेहतर होता है, आयरन की मात्रा बढ़ती है, लाल रक्त कोशिकाएं बढ़ती हैं, जिससे कमजोरी कम होती है और स्मरण शक्ति भी बढ़ती है।

• इमली में मौजूद फ्लेवोनॉयड्स जैसे पॉलीफेनोल्स कोलेस्ट्रॉल कम करने में मदद करते हैं।

• इसमें मौजूद मैग्नीशियम और पोटैशियम रक्तचाप को नियंत्रित करते हैं।

• इमली वातनाशक होती है और पाचन तंत्र को सुधारने में सहायक है।

• इसके बीजों से भी औषधि बनाई जाती है।


इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi

* अगर आपको  बाजार मे इमली नहीं मिल रही तो आपको इमली से बनाये प्रॉडक्ट देखणे है l या खरीद करनी है l तो  नीचे दिये वेबसाईट पर जाकर देख सकते है l या खरीद सकते है l

👉 https://amzn.to/3NDTEIH

इमली खाने के नुकसान :

• इमली अम्लीय (खट्टी) प्रकृति की होती है, इसलिए पित्त विकार वाले लोगों को डॉक्टर की सलाह से इसका सेवन करना चाहिए।

• अधिक मात्रा में सेवन करने से पित्त बढ़ सकता है।

इस प्रकार इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी पूरी होती है।

शुक्रवार, २७ मार्च, २०२६

वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती. Vasanvel / patalgarudi/ jaljamani vanasptichi mahiti

 

वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती.

वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती.  Vasanvel / patalgarudi/ jaljamani vanasptichi mahiti


• ही वनस्पती भारतात वेगवेगळ्या नावाने ओळखली जाते.

• नावे :

• मराठी नाव : वासनवेल, पातालगारुडी.

• हिंदी नाव : जलजमनी.,अंबष्टा, पातालगारुडी

• इंग्रजी नाव : Velevetleaf / False pareira .

• संस्कृत नाव : पाठा , पाथा, अंबष्टा

• शास्त्रीय भाषेत नाव : cissampelos pareira


वनस्पतीची रचना ( plant discription):

वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती.  Vasanvel / patalgarudi/ jaljamani vanasptichi mahiti

• खोड :

हिरवट रंगाचे, मऊ लवचिक असते. वेलवर्गीय असून इतर झाडावर चढते.

• पाने :

हृदयाच्या आकाराची गडद हिरवी मागील बाजूस रोमांच असणारी असतात. मऊ थोडी मखमली असतात. त्यावरील शिरा स्पष्ट दिसतात.

• फुले :

• लहान एक लिंगी, पिवळ्या रंगाची गुच्छ स्वरूपात येणारी असतात.

• फळे :

• लहान आकाराची वाटोळी गोलाकार वांगी कलरची.

• मुळे :

• लांब पांढरट असतात. जमिनीत खोलवर पसरलेली असतात.

• या वनस्पतीची पाने व मुळे औषधात वापरली जातात.


औषधी गुणधर्म :

वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती.  Vasanvel / patalgarudi/ jaljamani vanasptichi mahiti

• गुण : मधुर, कटू.

• वीर्य : शीत गुणांची ही वनस्पती आहे.

• विपाक : कडू आहे.

• आढळणारे देश : भारत देशात सर्वत्र ही वनस्पती आढळते.

वासनवेल, पातालगारुडी. वनस्पतीचे औषधी उपयोग :

• पुरुष वीर्यामध्ये शुक्राणू कमी असतील , स्त्रियांच्या मासिक पाळीत असलेला अनियमितपणा. असेल तर दहा पंधरा पाने पाट्यावर वाटून पानांचा स्वरस काढा तो एक चमचा व खडीसाखर व काळी मिरी पावडर एक, एक चमचा घालून घेत राहिल्यास मासिक पाळी नियमित होते. तसेच पुरुष शुक्राणू वाढतात. सलग आठवडा घ्यावे. पुरुषांनी जास्त दिवस घ्यावे.

• शुक्र स्तंभक असल्याने वरील उपाय प्रभावी होतो. पुरुष शुक्राणू वाढतात.

• अपचनाचा त्रास असेल, पोट साफ न होणे, अजीर्ण असेल, अतिसार असेल तर ही वनस्पती दीपन पाचन व अनुलोमक असल्याने पोटाचे विकार बरे करते. पचनसंस्था व्यवस्थित करते. यासाठी पानांचा स्वरस काढा व तो रोज एक चमचा खडीसाखर घालून घेणे लाभकारी आहे.

• त्वचा रोग असेल, लालसर डाग पडणे , खाज सुटणे, यासाठी पाने वाटून त्याचा रस त्वचेवर लावणे लाभकारी असते.

• रक्त अशुद्ध असेल तर त्यावर या वनस्पतीचा स्वरस एक चमचा खडीसाखर टाकून घेणे फायद्याचे असते. सलग दहा दिवस घेत राहिल्यास रक्त शुद्धी होते. आम वात आजारात रक्त शुद्ध करण्यासाठी ही औषधी वापरली जाते.

• कफ असेल व श्वसन आजार निर्माण होत असतील तर या वेलीच्या पानांचा रस खडीसाखरेसोबत घेत राहिल्यास कफ कमी होतो. व श्वसनाचे आजार कमी होतात.

• लघवी साफ न होणे, जळजळ, होणे, वेदना लघवी करताना होणे यासाठी या वनस्पतीच्या पानांचा रस खडीसाखरेसोबत घेणे उपयुक्त आहे. तसेच या वनस्पतीच्या मुळांचा काढा ही उपयुक्त आहे. अपचन होत असेल तर या वनस्पतीच्या मुळांचे चूर्ण एक चमचा खडीसाखर एक चमचा, आले रस एक चमचा हे मिश्रण रोज खाणे लाभकारी असते.

• विष नाशक म्हणून उपयुक्त औषधी आहे. दूषित विष शरीरातील काढण्यासाठी या वनस्पतीची पाने उपयुक्त आहेत.

• डेंग्यू रोगाचे तसेच अन्य विषाणू रोधक ही वनस्पती असल्याने या वनस्पतीचा वापर करुन HQCS नावाचे औषध बनवले जात आहे.

• आपल्याला जर वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी या वनस्पतीपासून बनवलेली औषधी पहायची असेल. व तिच्यापासून बनवलेली औषधी जर हवी असेल तर आपण खालील वेबसाईटवर जाऊन पाहू शकता आणि खरेदी करू शकता

👉 https://amzn.to/3O0qT94


वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती.  Vasanvel / patalgarudi/ jaljamani vanasptichi mahiti

• टीप :

• कोणतीही औषधी घेत असताना जवळील आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घेणे चांगले असते. तसेच दिलेल्या मात्रेत घेतल्यास लाभकारी आहे.

पाने पाहून वनस्पती निवडावी व ती उपयोगात आणणे फायद्याचे आहे. थोड्या मात्रेत औषध घेणे लाभकारी आहे.

• अशी आहे •वासनवेल /पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पतीची आयुर्वेदिक औषधी माहिती. Vasanvel / patalgarudi/ jaljamani vanasptichi mahiti


वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti

 🌿 वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी
Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti

वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी  Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti


• यह वनस्पति भारत में अलग-अलग नामों से जानी जाती है।

• नाम :

• मराठी नाम : वासनवेल, पातालगारुडी।

• हिंदी नाम : जलजमनी, अंबष्टा, पातालगारुडी।

• अंग्रेज़ी नाम : Velvetleaf / False Pareira।

• संस्कृत नाम : पाठा, पाथा, अंबष्टा।

• वैज्ञानिक नाम : Cissampelos pareira


🌱 • वनस्पति की रचना (Plant Description):

वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी  Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti

• तना :

हरे रंग का, मुलायम और लचीला होता है। यह बेल वर्गीय पौधा है और अन्य पेड़ों पर चढ़ता है।

• पत्ते :

दिल के आकार के, गहरे हरे रंग के होते हैं। पीछे की ओर रोयेंदार (रोमांचयुक्त) होते हैं। मुलायम और थोड़ा मखमली होते हैं। इन पर नसें स्पष्ट दिखाई देती हैं।

• फूल :

छोटे, एकलिंगी, पीले रंग के और गुच्छों के रूप में आते हैं।

• फल :

छोटे आकार के, गोलाकार और बैंगनी रंग के होते हैं।

• जड़ :

लंबी, सफेद रंग की होती हैं और जमीन में गहराई तक फैली होती हैं।

👉 इस वनस्पति के पत्ते और जड़ औषधि में उपयोग किए जाते हैं।

⚕️ • औषधीय गुणधर्म :

वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी  Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti

• गुण : मधुर, कटु।

• वीर्य : शीत गुण वाली यह वनस्पति है।

• विपाक : कड़वा है।

• पाए जाने वाले देश :

भारत देश में यह वनस्पति सर्वत्र पाई जाती है।

💊 • वासनवेल / पातालगारुडी वनस्पति के औषधीय उपयोग :

• पुरुष व स्त्री रोग :

यदि पुरुषों के वीर्य में शुक्राणु कम हों और स्त्रियों में मासिक धर्म अनियमित हो —

तो 10–15 पत्तों को पीसकर उसका रस निकालें। उसमें 1 चम्मच मिश्री और 1 चम्मच काली मिर्च पाउडर मिलाकर सेवन करें।

👉 इससे मासिक धर्म नियमित होता है तथा पुरुषों के शुक्राणु बढ़ते हैं।

👉 लगातार एक सप्ताह लें। पुरुष अधिक दिनों तक ले सकते हैं।

👉 यह शुक्र स्तंभक होने के कारण यह उपाय प्रभावी होता है।

• पाचन संबंधी रोग :

अपचन, कब्ज, अजीर्ण या अतिसार होने पर —

पत्तों का रस 1 चम्मच मिश्री के साथ रोज लें।

👉 यह दीपन, पाचन और अनुलोमक है तथा पाचन तंत्र को ठीक करता है।

• त्वचा रोग :

वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी  Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti

त्वचा पर लाल दाग या खुजली होने पर —

पत्तों को पीसकर उसका रस त्वचा पर लगाना लाभकारी होता है।

• रक्त शुद्धि :

यदि रक्त अशुद्ध हो —

पत्तों का रस 1 चम्मच मिश्री के साथ 10 दिन तक लेने से रक्त शुद्ध होता है।

👉 आमवात रोग में भी इसका उपयोग किया जाता है।

• कफ व श्वसन रोग :

यदि कफ या श्वसन संबंधी रोग हो —

पत्तों का रस मिश्री के साथ लेने से कफ कम होता है और श्वसन रोग में लाभ मिलता है।

• मूत्र रोग :

पेशाब साफ न होना, जलन या दर्द होने पर —

पत्तों का रस मिश्री के साथ लें।

👉 जड़ का काढ़ा भी उपयोगी होता है।

👉 यदि अपचन हो तो —

जड़ का चूर्ण 1 चम्मच + मिश्री 1 चम्मच + अदरक रस 1 चम्मच मिलाकर रोज सेवन करना लाभकारी है।

• विषनाशक :

यह एक उत्तम विषनाशक औषधि है। शरीर से दूषित विष बाहर निकालने में इसकी पत्तियां उपयोगी होती हैं।

• वायरल रोग :

डेंगू तथा अन्य वायरल रोगों में यह वनस्पति उपयोगी मानी जाती है।

👉 इस वनस्पति से  HQCS नामक औषधि बनाई जा रही है।


• यदि आप वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी इस पौधे से बनी औषधि देखना चाहते हैं और उसे खरीदना चाहते हैं, तो आप नीचे दी गई वेबसाइट पर जाकर देख सकते हैं और खरीद सकते हैं:

👉 https://amzn.to/3O0qT94

⚠️ • टीप :

वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी  Vasanvel / Patalgarudi / Jaljamani Vanaspati ki Mahiti

• किसी भी औषधि का सेवन करने से पहले नजदीकी आयुर्वेदिक डॉक्टर की सलाह लेना आवश्यक है।

• निर्धारित मात्रा में ही सेवन करना लाभकारी होता है।

• पौधे की सही पहचान करके ही उपयोग करना चाहिए।

• कम मात्रा में औषधि लेना अधिक सुरक्षित होता है।

👉 इस प्रकार वासनवेल / पातालगारुडी / जलजमनी वनस्पति की आयुर्वेदिक औषधीय जानकारी पूर्ण होती है।

Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties

🌿 Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties ✨ Introduction Aloe Vera, known as Korphad in Marathi a...