Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties

🌿 Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties

✨ Introduction

Aloe Vera, known as Korphad in Marathi and Ghritkumari in Ayurveda, is one of the most important medicinal plants used since ancient times. In Ayurveda, Aloe Vera is considered a natural healer for skin disorders, digestive problems, diabetes, hair care, and overall body wellness.

🌱 General Information of Aloe Vera Plant

Name: Korphad

Sanskrit Name: Ghritkumari

Hindi Name: Ghritkumari

English Name: Barbados Aloe

Scientific Name: Aloe barbadensis

Family: Liliaceae

Native Place: West Indies Islands

Taste: Bitter

🇮🇳 Aloe Vera Species Found in India

The following two varieties of Aloe are commonly found in India:

1. Aloe Vera (Aloe vera)

2. Aloe Indica (Aloe indica)

🌿 Medicinal Properties of Aloe Vera

Aloe Vera is rich in nutrients and medicinal compounds. It contains:

Vitamin A, Vitamin B1, B2, B3, B6, Vitamin C, Vitamin K, Folic Acid, Magnesium, Potassium Calcium, Iron, Zinc, Salicylic Acid, Nearly 90% water.

🌿 Plant Structure of Aloe Vera

Aloe Vera is a shrub-like (herbaceous) plant.

Its leaves are thick, fleshy, spiny at the edges, and taper towards the tip. The leaves are light green in color and grow closely together, forming a flower-like, cactus-style arrangement.

Inside the leaf is a white, jelly-like gel, which is the main medicinal part used for treatment and remedies.

🌼 Medicinal Uses and Health Benefits of Aloe Vera

🌿 Skin Disorders

Applying Aloe Vera gel on skin diseases, itching, rashes, fungal infections, and allergies provides excellent relief.

🔥 Burns, Wounds and Injuries

Aloe Vera gel or juice applied to burns, fire injuries, and wounds reduces pain and helps wounds heal faster.

🌞 Body Heat and Burning Sensation

In cases of excessive heat or burning sensation in hands and feet, Aloe Vera gel provides cooling relief.

🍽️ Digestive Problems

For constipation and digestion issues, take 2 teaspoons of Aloe Vera juice mixed with rock salt and a pinch of turmeric early in the morning on an empty stomach.

🍯 Cold, Cough and Asthma

Taking Aloe Vera juice with rock salt or honey helps reduce cold, cough, asthma, and phlegm.

🩸 Nose Bleeding

Fresh Aloe Vera juice helps control bleeding from the nose.

🌿 Blood and Skin Disorders

For blood impurities, skin diseases, itching, eczema, and fungal infections, apply a mixture of Aloe Vera juice, Manjistha, and turmeric externally and consume a small quantity.

💊 Pain Relief

Due to the presence of folic acid, Aloe Vera acts as a natural pain reliever and helps reduce body pain.

🩸 Diabetes Control

Diabetic patients can take 1 teaspoon of Aloe Vera juice daily to help control blood sugar levels.

😊 Skin Care and Beauty

Aloe Vera gel helps reduce pimples, dryness, and skin rashes, making the skin healthy and glowing.

❤️ Liver, Gas and Acidity

Taking Aloe Vera juice with rock salt helps relieve chest burning, gas, intestinal ulcers, and liver disorders.

🛡️ Immunity Booster

Due to Vitamin C, Vitamin K, and amino acids, Aloe Vera strengthens the immune system.

👩 Women’s Health

External application of Aloe Vera gel reduces burning and inflammation caused by vaginal infections.

🩸 Piles (Hemorrhoids)

Applying Aloe Vera gel on piles reduces pain, burning, and swelling.

🦴 Arthritis and Joint Pain

Aloe Vera helps relieve joint pain and inflammation in arthritis.

❤️ High Blood Pressure

Taking 1 teaspoon of Aloe Vera juice is beneficial for controlling high blood pressure.

⚖️ Weight Loss and Metabolism

Aloe Vera improves metabolism and helps reduce excess fat and body weight.

🦷 Dental and Gum Health

Applying Aloe Vera juice to gums strengthens teeth and reduces gum swelling.

👄 Mouth Ulcers

Applying Aloe Vera juice on mouth ulcers gives quick relief.

🍬 Stomach Pain

Drinking Aloe Vera juice mixed with a little sugar helps reduce stomach pain.

💆 Hair Care

Applying Aloe Vera juice mixed with coconut oil reduces dandruff, scalp infections, and strengthens hair roots.

👁️ Eye Health

Applying Aloe Vera gel around the eyes and washing eyes with diluted Aloe Vera juice improves eye health.

🌸 Face Care

For wrinkles and pimples, apply Aloe Vera juice mixed with lemon juice.

It is also very beneficial for skin care during winter.

⚠️ When Aloe Vera Juice Should Not Be Consumed

Pregnant women should not consume Aloe Vera juice

Breastfeeding women should avoid Aloe Vera juice

People with low blood pressure should not consume it

Excess consumption may cause dehydration

Avoid long-term daily consumption

Normal intake should be only 1–2 teaspoons per day

Overconsumption is strictly prohibited

🌿 Conclusion

Aloe Vera is a powerful Ayurvedic medicinal plant that supports skin health, digestion, immunity, diabetes control, hair care, and overall well-being. When used in the correct quantity and with proper precautions, Aloe Vera can be a natural remedy for many health problems.

Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties

कोरफड (Aloe Vera) के फायदे | Aloe Vera Plant Information in Hindi

🌿 कोरफड (Aloe Vera) के फायदे, उपयोग और औषधीय जानकारी | Aloe Vera Plant Information in Hindi

✨ प्रस्तावना

आयुर्वेद में कोरफड यानी एलोवेरा (Aloe Vera) को एक चमत्कारी औषधीय वनस्पति माना गया है। प्राचीन काल से त्वचा रोग, पाचन तंत्र, मधुमेह, बालों और संपूर्ण शरीर के स्वास्थ्य के लिए कोरफड का उपयोग किया जाता रहा है। यह वनस्पति प्राकृतिक रूप से शरीर को ठंडक देने वाली और रोग प्रतिरोधक शक्ति बढ़ाने वाली है।

🌱 कोरफड (Aloe Vera) का सामान्य परिचय

नाम: कोरफड

संस्कृत नाम: घृतकुमारी

हिंदी नाम: घृतकुमारी

अंग्रेज़ी नाम: Barbados Aloe

वैज्ञानिक नाम: Aloe barbadensis

कुल (Family): Liliaceae

मूल स्थान: वेस्ट इंडीज द्वीप समूह

स्वाद: कड़वा

🇮🇳 भारत में पाई जाने वाली कोरफड की जातियाँ

भारत में मुख्यतः दो प्रकार की कोरफड पाई जाती हैं –

1. एलोवेरा (Aloe vera)

2. एलो इंडिका (Aloe indica)

🌿 कोरफड में पाए जाने वाले पोषक तत्व

कोरफड को आयुर्वेद में औषधीय गुणों का भंडार माना गया है। इसमें पाए जाते हैं –

विटामिन A, विटामिन B1, B2, B3, B6, विटामिन C, विटामिन K, फोलिक एसिड, मैग्नीशियम, पोटैशियम, कैल्शियम, आयरन, जिंक, सैलिसिलिक एसिड, लगभग 90% शुद्ध जल

🌿 कोरफड वनस्पति की संरचना

कोरफड एक रोपवजा (झाड़ीदार) वनस्पति है। इसके पत्ते मोटे, रसदार, किनारों से कांटेदार और ऊपर की ओर नुकीले होते हैं। पत्ते एक-दूसरे से जुड़े होकर फूल के समान संरचना बनाते हैं।

पत्तों के अंदर का सफेद जेली जैसा गूदा ही औषधीय रूप से उपयोग किया जाता है।

🌼 कोरफड (Aloe Vera) के औषधीय फायदे

🌿 1. त्वचा रोगों में लाभकारी

कोरफड का गूदा त्वचा रोग, खुजली, दाद, फंगल इंफेक्शन और एलर्जी में अत्यंत लाभकारी होता है।

🔥 2. जलन, घाव और जलने पर

जलने, चोट लगने या फोड़े-फुंसी पर कोरफड जेल लगाने से दर्द कम होता है और घाव जल्दी भरता है।

🌞 3. शरीर की गर्मी और जलन

अधिक धूप या शरीर में गर्मी बढ़ने पर कोरफड लगाने से ठंडक मिलती है।

🍽️ 4. पाचन तंत्र के लिए

कब्ज, गैस और अपच में 1–2 चम्मच कोरफड रस लेने से पाचन क्रिया सुधरती है।

🍯 5. सर्दी, खांसी और कफ

कोरफड रस में शहद मिलाकर लेने से सर्दी-खांसी में आराम मिलता है।

🩸 6. मधुमेह (Diabetes)

नियमित रूप से 1 चम्मच कोरफड रस लेने से रक्त शर्करा नियंत्रित रहती है।

💆 7. बालों के लिए

नारियल तेल में कोरफड रस मिलाकर लगाने से –

रूसी कम होती है

बालों की जड़ें मजबूत होती हैं

बाल झड़ना कम होता है

😊 8. चेहरे और सौंदर्य के लिए

कोरफड चेहरे की झुर्रियां, पिंपल्स, दाग-धब्बे कम करता है और त्वचा में प्राकृतिक निखार लाता है।

❤️ 9. उच्च रक्तचाप और हृदय

कोरफड रस उच्च रक्तचाप को नियंत्रित करने में सहायक होता है।

🦴 10. गठिया और जोड़ों का दर्द

संधिवात और जोड़ों की सूजन में कोरफड दर्द निवारक के रूप में कार्य करता है।

⚠️ कोरफड रस का सेवन कब न करें

गर्भवती महिलाएं कोरफड रस न लें

स्तनपान कराने वाली महिलाएं सेवन न करें

लो ब्लड प्रेशर वाले व्यक्ति सेवन न करें

अधिक मात्रा में सेवन से डिहाइड्रेशन हो सकता है

प्रतिदिन लंबे समय तक सेवन से बचें

सामान्य व्यक्ति केवल 1–2 चम्मच ही लें

🌿 निष्कर्ष

कोरफड (Aloe Vera) एक बहुउपयोगी आयुर्वेदिक वनस्पति है, जो त्वचा, बाल, पाचन, मधुमेह और संपूर्ण स्वास्थ्य के लिए अत्यंत लाभकारी है। सही मात्रा और सावधानी के साथ इसका उपयोग करने से अनेक रोगों से प्राकृतिक रूप से बचाव किया जा सकता है।

🌿 पुनर्नवा (Punarnava) वनस्पति की आयुर्वेदिक जानकारी Punarnava vanaspati vishayee Ayurvedic jankari

पुनर्नवा (Boerhavia diffusa): संपूर्ण आयुर्वेदिक माहिती, लाभ आणि उपयोग

परिचय

पुनर्नवा (Boerhavia diffusa Linn.) ही आयुर्वेदातील अत्यंत महत्त्वाची औषधी वनस्पती आहे. पुनर्नवा या शब्दाचा अर्थ “शरीराला पुन्हा नवजीवन देणारी” असा होतो. आयुर्वेदात या वनस्पतीचा उपयोग सूज, जलसंचय, यकृत विकार, मूत्रपिंड विकार, पचनसंस्था बिघाड आणि शरीरातील दाह कमी करण्यासाठी प्राचीन काळापासून केला जातो.

आयुर्वेदिक संदर्भ (संस्कृत श्लोक)

“पूनर्नवा भवेदूष्णा तिक्ता रुक्षा कफापहा सशोथ पांडु हृद्रोग कास उरः क्षत शूलनुत्”

हा श्लोक पुनर्नवाच्या उष्ण वीर्य, कडू रस, कफनाशक गुणधर्म आणि सूज, पांडुरोग, हृदयरोग, खोकला व वेदनांवरील प्रभाव दर्शवतो.

नावे आणि वनस्पती वर्गीकरण

मराठी नाव : पुनर्नवा, घेंटुली

हिंदी नाव : पुनर्नवा, गदहपुर्ना

संस्कृत नाव : पुनर्नवा, शोथघ्नी, विशाख, श्वेतमूला

वैज्ञानिक नाव : Boerhavia diffusa Linn.

कुल : Nyctaginaceae

वनस्पतीचे वर्णन

पुनर्नवा ही बहुवर्षायू औषधी वनस्पती असून तिचे सर्व भाग औषधी दृष्ट्या उपयुक्त आहेत.

पाने  :

लहान, मांसल, अंडाकृती आणि हिरव्या रंगाची

मूळ  :

लांब, वाकडी-तिरकी आणि औषधी घटकांनी समृद्ध

फुले :

लहान, गुलाबी, पांढरी किंवा गुलाबी-लाल रंगाची

फळे :

लहान, गोल किंवा सहा रेषीय अचीन प्रकारची, चिकट आवरण असलेली

भौगोलिक वितरण

पुनर्नवा वनस्पती खालील प्रदेशांमध्ये नैसर्गिकरीत्या आढळते:

भारत तसेच आशियातील चीन, पाकिस्तान, नेपाळ आणि श्रीलंका

आफ्रिकेतील काही भाग

अमेरिकेतील काही प्रदेश, विशेषतः दक्षिण भाग

आयुर्वेदानुसार गुणधर्म

आयुर्वेदिक ग्रंथांनुसार पुनर्नवाचे गुणधर्म पुढीलप्रमाणे आहेत:

रस : मधुर, तिक्त, कषाय

गुण : लघु, रुक्ष

वीर्य : उष्ण

हे गुण पुनर्नवाला शरीरातील वात आणि कफ दोष संतुलित करण्यास विशेष प्रभावी बनवतात.

पुनर्नवाचे प्रमुख आरोग्य लाभ

सूज आणि जलसंचय कमी करण्यास उपयुक्त

पुनर्नवा नैसर्गिक मूत्रवर्धक म्हणून कार्य करते. शरीरात साचलेले अतिरिक्त पाणी बाहेर काढून सूज, जलसंचय आणि ओडिमा कमी करण्यास मदत करते.

मूत्रपिंड आणि मूत्रसंस्थेसाठी लाभदायक

ही वनस्पती मूत्रसंस्थेचे कार्य सुधारते आणि मूत्रपिंडाच्या आरोग्यास मदत करते. रक्तातील विषारी घटक बाहेर काढून सोडियम-पोटॅशियम संतुलन राखण्यास सहाय्य करते.

यकृताच्या आरोग्यास सहाय्य

पुनर्नवा यकृत संरक्षक गुणधर्म दर्शवते. यकृतातील सूज कमी करून त्याच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा करते आणि चयापचय प्रक्रिया सुरळीत ठेवते.

पचनक्रिया सुधारते

गॅस, पोटफुगी, अपचन आणि बद्धकोष्ठतेसारख्या समस्यांमध्ये उपयुक्त ठरते. पचनसंस्थेतील बिघाड दूर करून पचनशक्ती वाढवते.

दाहविरोधी गुणधर्म

पुनर्नवा शरीरातील अंतर्गत आणि बाह्य सूज कमी करण्यास मदत करते. सांधे आणि ऊतकांमधील दाह कमी करण्यासाठी उपयुक्त आहे.

हृदय आणि रक्तदाबासाठी फायदेशीर

रक्त शुद्ध करून आणि अतिरिक्त द्रव बाहेर काढून हृदयावरचा ताण कमी करते. त्यामुळे रक्तदाब संतुलित राहण्यास आणि हृदयाचे कार्य सुधारण्यास मदत होते.

रसायन आणि पुनरुज्जीवन प्रभाव

पुनर्नवा एक प्रभावी रसायन औषधी आहे. पेशींचे पुनरुज्जीवन करून त्वचेचे आरोग्य सुधारते, शरीरात ऊर्जा वाढवते आणि तरुणपणा टिकवून ठेवण्यास सहाय्य करते.

पारंपरिक उपयोग

आयुर्वेदात पुनर्नवाचा उपयोग पांडुरोग, मधुमेह, त्वचारोग, श्वसनविकार, कफवृद्धी आणि सर्वसाधारण अशक्तपणामध्ये केला जातो. हे शरीरातील अतिरिक्त कफ बाहेर टाकण्यास मदत करते.

वापरण्याची पद्धत

मुळांचा रस मर्यादित प्रमाणात

पानांचा रस योग्य मात्रेत

बियांचे चूर्ण अल्प प्रमाणात

ही कोणतीही औषधी कोमट पाण्यासोबत, सामान्यतः जेवणापूर्वी घेतली जाते.

सावधगिरी

गर्भावस्था आणि स्तनपान काळात वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय वापर टाळावा

दीर्घकालीन वापर किंवा इतर औषधांसोबत सेवन करण्यापूर्वी आयुर्वेदिक वैद्यांचा सल्ला घ्यावा

निष्कर्ष

पुनर्नवा (Boerhavia diffusa) ही आयुर्वेदातील अत्यंत प्रभावी आणि बहुगुणी औषधी वनस्पती आहे. मूत्रपिंड, यकृत, पचनसंस्था, हृदय आणि दाह यांवर तिचा व्यापक परिणाम दिसून येतो. आयुर्वेदात पुनर्नवाच्या मुळांपासून फळांपर्यंत संपूर्ण वनस्पतीचा (पंचांग) औषधनिर्मितीसाठी उपयोग केला जातो.

योग्य मार्गदर्शनाखाली वापरल्यास पुनर्नवा नैसर्गिक पद्धतीने संपूर्ण आरोग्य आणि दीर्घायुष्य प्राप्त करण्यास मदत करू शकते.

Punarnava (Boerhavia diffusa): Complete Ayurvedic Profile, Benefits, and Uses

Punarnava (Boerhavia diffusa): Complete Ayurvedic Profile, Benefits, and Uses

Introduction

Punarnava (Boerhavia diffusa Linn.) is a highly valued medicinal plant in Ayurveda, renowned for its rejuvenating, detoxifying, and restorative properties. The name Punarnava literally means “that which renews the body again,” reflecting its traditional use in restoring vitality and correcting metabolic imbalances. This herb has been widely used for managing edema, liver disorders, kidney ailments, digestive problems, and systemic inflammation.

Ayurvedic Reference (Sanskrit Shloka)

“Punarnava bhaved ushna Tikta ruksha kaphapaha Sashotha pandu hridroga Kasa urah kshata shoolanut”

This classical verse highlights Punarnava’s hot potency, bitter taste, kapha-reducing action, and its effectiveness in swelling, anemia, heart disorders, respiratory diseases, and pain.

Names and Botanical Classification

Marathi Name: Punarnava, Ghentuli

Hindi Name: Punarnava, Gadhapurna

Sanskrit Name: Punarnava, Shothaghni, Vishakha, Shwetamula

Scientific Name: Boerhavia diffusa Linn.

Family: Nyctaginaceae

Botanical Description

Punarnava is a perennial creeping herb with significant medicinal value in all its parts.

Leaves are small, fleshy, oval-shaped, and green in color

Roots are long, twisted, and rich in bioactive compounds

Flowers are small and appear in pink, white, or pinkish-red shades

Fruits are small, round or six-ridged achene-type structures with a sticky (viscid) pericarp

Geographical Distribution

Punarnava grows naturally across diverse climatic regions, including:

India and other Asian countries such as China, Pakistan, Nepal, and Sri Lanka

Certain regions of Africa

Parts of the Americas, especially southern areas

Ayurvedic Properties

According to Ayurveda, Punarnava possesses the following attributes:

Rasa (Taste): Sweet, bitter, and astringent

Guna (Qualities): Light and dry

Virya (Potency): Hot

These properties make Punarnava particularly effective in balancing Vata and Kapha doshas, while supporting metabolic and eliminatory functions.

Health Benefits of Punarnava

Punarnava offers a wide spectrum of therapeutic benefits when used appropriately under Ayurvedic guidance.

Reduces Edema and Water Retention

Punarnava is well known for its natural diuretic action. It helps eliminate excess fluid from the body, making it beneficial in swelling, ascites, and water retention disorders.

Supports Kidney and Urinary Health

The herb enhances urinary system function and supports kidney health. It aids in detoxifying the blood, maintaining electrolyte balance, and flushing metabolic waste from the body.

Promotes Liver Health

Punarnava acts as a hepatoprotective agent. It helps reduce liver inflammation, supports liver regeneration, and improves overall liver function.

Improves Digestion

It is beneficial in digestive disturbances such as gas, bloating, indigestion, and constipation. Punarnava strengthens digestive fire and corrects metabolic imbalance.

Anti-Inflammatory Properties

Punarnava helps reduce internal and external inflammation, supporting joint health and reducing tissue swelling.

Supports Heart Health and Blood Pressure

By purifying blood and reducing excess fluid load, Punarnava helps lower cardiac strain. It supports healthy blood pressure levels and improves overall cardiovascular function.

Rasayana and Rejuvenation

As a Rasayana herb, Punarnava promotes cellular regeneration, enhances skin health, boosts vitality, and supports longevity.

Traditional Therapeutic Applications

Punarnava is traditionally used in anemia, diabetes management, skin disorders, respiratory issues, excessive Kapha conditions, and general weakness. It helps expel excess mucus and supports respiratory health.

Methods of Use

Punarnava may be used in various Ayurvedic preparations:

Root juice consumed in measured quantities

Leaf juice taken in appropriate dosage

Seed powder used in small amounts

These preparations are generally taken with lukewarm water, preferably before meals.

Precautions and Safety Guidelines

Use during pregnancy and breastfeeding should be avoided without professional medical advice

Long-term use or combination with other medications should be undertaken only under the supervision of a qualified Ayurvedic practitioner

Conclusion

Punarnava (Boerhavia diffusa) is a cornerstone herb in Ayurvedic medicine, valued for its ability to detoxify, rejuvenate, and restore physiological balance. Its comprehensive action on the kidneys, liver, digestive system, cardiovascular health, and inflammation makes it a powerful natural remedy. Ayurveda recognizes the therapeutic importance of the entire plant—roots, leaves, flowers, and fruits—collectively known as the Panchanga.

When used responsibly and under expert guidance, Punarnava offers a natural path toward holistic health and long-term wellness.

.

🌿 पुनर्नवा (Punarnava) वनस्पती विषयी आयुर्वेदिक माहिती Punatnava vanaspati vishyi ayurvedic mahiti

 

🌿 पुनर्नवा (Punarnava) वनस्पती विषयी आयुर्वेदिक माहिती

Punatnava vanaspati vishyi ayurvedic mahiti

 संस्कृत श्लोक

“ पूनर्नवा भवेदूष्णा

तिक्ता रुक्षा कफा पहा

सशोथ पांडु हृदोग

कास उर: क्षत शुलनुत”

मराठी नाव  : पुनर्नवा, घेंटुली

हिंदी नाव : पुनर्नवा, गदहपुर्ना

संस्कृत नाव : पुनर्नवा (Punarnava), शोथघ्नी, विशाख, श्वेतमूला इत्यादी

वैज्ञानिक (बोटॅनिकल) नाव : Boerhavia diffusa Linn.

कुटुंब : Nyctaginaceae (न्याक्टागिनेसी)

पाने : लहान, माडके टाळलेली, हिरवी.

मूळ : लांब आणि वाकड्या स्वरूपाची, औषधी गुणांनी समृद्ध.

फुल : लहान, गुलाबी/पांढरे किंवा गुलाबी-लाल रंगात.

फळ : छोटे, गोलाकार अथवा ६-रेखीय अचीन प्रकार, चिकट (viscid) पेरिकॅर्पस असलेले.

आढळणारे देश आणि प्रदेश:

• भारत, आशिया (चीन, पाकिस्तान, नेपाळ, श्रीलंका)

• आफ्रिका (काही भाग) आणि अमेरिका (उदा. ओलीदल्या, यूएस दक्षिण भाग) मध्येही नैसर्गिकरित्या वाढलेली.

🌿 आयुर्वेदानुसार गुणधर्म (Properties)

🔹 Rasa: मधुर (sweet), तिक्त (bitter), कषाय (astringent)

🔹 Guna: लघु (light), रुक्ष (dry)

🔹 Virya: उष्ण (hot potency)

🔹 शरीरातील वात आणि कफ दोष संतुलित करण्यास उपयुक्त.

💪 मुख्य फायदे (Points में | पॉइंट नुसार)

1. ओडिमा / पाण्याचे अडथळा कमी करणे:

शरीरातील अतिरिक्त द्रव निघण्यास मदत (डाययूरेटिक).

शरिरातील पाण्याचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्याचे काम करते.

2. किडनी व युरिनरी हेल्थ:

युरिनरी सिस्टम सुधारतात व किडनीला लाभदायक. शरिरातील दुषित तत्व रक्तातील बाहेर काढून टाकण्यासाठी मदत करते. शरिरातील सोडियम व पोटॅशियम सुस्थितीत ठेवून बाकीचे टाकाऊ पदार्थ बाहेर काढते.

3. लिव्हर हेल्थ:

लिव्हर संरक्षक (हेपाटोप्रोटेक्टिव्ह) गुणधर्माद्वारे यकृतला मदत. लिव्हरला आलेली सूज कमी करते. तसेच यकृताच कार्य नीट ठेवण्याचे काम पूनर्नवा करते.

4. पचन सुधारणा:

गॅस, पोटफुगवटा व बद्धकोष्ठता यांवर मदत. करते. शरिरातील पचन संस्थेतील बिघाड दुरुस्त करते. गॅसेस समस्या दूर करते.

5. सूजन विरुद्ध (Anti-Inflammatory):

शरीरातील सूज कमी करण्यास उपयुक्त.

6. हृदय आणि रक्तदाब:

काही अभ्यासानुसार हृदयाचे कार्य सुधारण्यास तसेच कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणास मदत. रक्तातील अनावश्यक पदार्थ बाहेर काढल्याने हृदयावरील दाब कमी होतो. व हृदयक्रिया नीट चालू रहाते. ब्लड प्रेशर नियंत्रित ठेवते.

7. उत्तेजक व पुनरुज्जीवन (Rasayana):

शरीराला पुनरुज्जीवन (revitalization) प्रदान करते. त्वचेतील पेशींना पुनरुज्जीवन देऊन शरीरास तारुण्य अर्पण करते.

8. भिन्न उपयोग:

एनीमिया, डाएबिटीज, त्वचेचे आजार, कफवाढ, श्वसन समस्या यांवर परंपरागतपणे वापरले जाते. यावर प्रभावी औषध आहे. कफ शरीरातून बाहेर फेकण्यास मदत करते.

• वापर कसा करावा :

मुळांचा रस ५ ते १० मिली.

पानांचा रस १० ते २० मिली.

बियांचे चूर्ण १ ते ३ ग्रॅम

वरील प्रमाणे आपण कोणतेही एक औषध घेऊन ते कोमट पाण्यासोबत आपण जेवणापूर्वी अर्धातास आधी घेऊ शकतो.

⚠️ उपयोग आणि सावधगिरी

गर्भधारणेदरम्यान आणि स्तनपान दरम्यान परामर्शाशिवाय वापरणे टाळा.

औषधी संयोजनावर किंवा दीर्घकालीन वापरावर वैद्यकीय सल्ला आवश्यक.

📌 संक्षेप

पुनर्नवा (Boerhavia diffusa) ही आयुर्वेदातील महत्त्वाची औषधी वनस्पती आहे जी पाण्याचे अडथळे, यकृत आणि किडनी फंक्शन्स, पचन, रक्तदाब आणि संपूर्ण शरीर पुनरुज्जीवन यासारख्या अनेक स्वास्थ्य समस्यांवर पारंपरिक उपयोगात येते. तिची संपूर्ण वनस्पती (मुळ, पाने, फुले आणि फळ) विविध औषधी स्वरूपात वापरली जाते. या वनस्पतीच्या पंचांगाचा वापर केला जातो.

ओवा वनस्पती Ova Plant Information and Medical Use

ओवा वनस्पती

Ova Plant Information and Medical Use

ओवा वनस्पतीचे औषधी गुणधर्म

• वैज्ञानिक नाम : Trachyspermum copticum

• ओवा का लैटिन नाम : Carum roxburghianum

• कुल : Umbelliferae (शतपुष्प कुल)

ओवा वनस्पतीचे औषधी गुणधर्म

Ova Plant Information and Medical Use

ओवा के अन्य नाम :

उग्रगंधिका, दीपिका, कारवी, यवानी, मयूरका, खराश्व, अजमोदा

• रस : कटु, तिक्त

• विपाक : कटु

• वीर्य : उष्ण

• मूल स्थान : भारत

उपलब्धता / आढळण्याचे ठिकाण

पश्चिम व दक्षिण एशिया खंडात भारत व शेजारील देशांमध्ये मुख्यतः ओवा ही वनस्पती आढळते.

• भारत देशात राजस्थान, महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश या राज्यांत ओव्याचे उत्पादन शेतीतून घेतले जाते.

ओवा फुले व फळे

• गुणधर्म : पाचक, तिक्त, आंबट, कडवट, उष्ण वीर्ययुक्त, तीक्ष्ण व लघु गुणधर्म असलेला ओवा आहे.

• ओवा ही एक रोपवर्गीय वनस्पती आहे. शेतात तिचे उत्पादन विशेषतः हिवाळा ऋतूत घेतले जाते.

याची पाने सगुणा वनस्पतीच्या पानांसारखी, छोटी, खरखरीत व गडद हिरवट रंगाची असतात.

• लागवडीनंतर दोन महिन्यांनी फुले येतात व फळधारणा होते.

फळांचा रंग विटकरी असून ती अतिशय लहान, तिळाच्या दाण्यासारखी असतात. पक्व झाल्यावर हाताने रगडून मळणी केली जाते.

ओवा वनस्पतीचे औषधी उपयोग

• ओवा तिखट व कडवट असल्यामुळे आणि शरीरास उपयुक्त असल्याने औषध म्हणून वापरला जातो.

• वारंवार उचकी लागणे, पोटात गॅस होणे, छातीत दुखणे असल्यास ओवा हातावर चोळून खाल्ल्यास आराम मिळतो.

• तोंडाला दुर्गंधी येत असल्यास जेवणानंतर ओवा व बडीशेप समप्रमाणात सेवन करावे.

• पोटात गॅस मुळे दुखत असल्यास ओव्याचे बी चोळून खावे व पाणी प्यावे. त्वरित आराम मिळतो.

• पोटातील जंत असल्यास काळ्या मिठासोबत ओवा सेवन फायदेशीर ठरते.

• गर्भवती महिलांनी ओव्याचे बी सेवन केल्यास अशक्तपणा व हाडांची कमजोरी कमी होण्यास मदत होते.

• डोकेदुखी असल्यास ओव्याचे चूर्ण खोबरेल तेलात गरम करून कपाळाला लावल्यास आराम मिळतो.

• ओवा व सैंधव मीठ नियमित सेवन केल्यास हृदयविकार कमी होण्यास मदत होते.

• खोकल्यासाठी ओव्याच्या पानांचा रस, थोडासा लिंबाचा रस व चिमूटभर सैंधव मीठ घेणे उपयुक्त आहे.

• कानदुखी असल्यास ओवा घालून तयार केलेले तेल कानात दोन थेंब टाकावे.

• ओवा गॅस्ट्रो विकारात लाभदायक आहे.

• सर्दी-खोकल्यात ओव्याची पाने पाण्यात उकळून, थंड झाल्यावर मध मिसळून सेवन करावे.

• शरीराची अशक्तता कमी करण्यासाठी ओवा व तुळशीच्या पानांचा काढा करून त्यात लिंबाचा रस मिसळून प्यावा.

• ओव्याचे अतिसेवन केल्यास पित्त वाढू शकते.

• ओवा शुक्रधातू कमी करतो.

• आचार्य चरकांनुसार ओवा शूलनाशक आहे.

• सांधेदुखीत ओव्याची पूड दुखणाऱ्या भागावर लावून गरम शेक दिल्यास आराम मिळतो.

• सर्दी, खोकला, उचकी, दमा यावर ओवा गुणकारी आहे.

• ओव्याची बीडी किंवा सिगारेट करून ओढतात.

• मासिक पाळी वेळेवर न येत असल्यास ओवा सेवन उपयुक्त ठरते.

आहारातील वापर

• ओवा पराठे, चकली, खारी, तिखट शंकरपाळी, चटणी व इतर भारतीय पदार्थांमध्ये वापरतात.

• बेसन पिठाच्या पदार्थांमध्ये ओवा वापरल्यास पचन सुधारते व गॅस कमी होतो.

• वरील माहिती अनुभवी लोकांचे अनुभव, प्रसारमाध्यमे व आयुर्वेदिक ग्रंथांवर आधारित आहे.

• ओवा ही आहारातील औषधी वनस्पती असून अत्यंत लाभकारी आहे.

Ova Plant Ova Plant Information and Medical Use

Ova Plant

Ova Plant Information and Medical Use

Medicinal Properties of Ova Plant

• Scientific Name: Trachyspermum copticum

• Latin Name of Ova Plant: Carum roxburghianum

• Family: Umbelliferae (Apiaceae / Carrot family)

Medicinal Properties of Ova Plant

Ova Plant Information and Medical Use

Other Names of Ova Plant:

Ugragandhika, Dipika, Karavi, Yavani, Mayurika, Kharashva, Ajmoda

• Taste (Rasa): Bitter, Pungent

• Post-digestive effect (Vipaka): Bitter

• Potency (Virya): Hot

• Native Place: India

Availability / Habitat

The Ova plant is mainly found in India and neighboring countries of West and South Asia.

• In India, Ova is cultivated agriculturally in the states of Rajasthan, Maharashtra, Uttar Pradesh, and Madhya Pradesh.

Flowers and Fruits of Ova

• Properties: Digestive, bitter, sour, pungent, hot in potency, sharp, and light in nature.

• Ova is a herbaceous plant. Its cultivation is mainly done during the winter season.

The leaves are small, rough, and dark green in color, similar in shape to fenugreek leaves.

• Flowers appear about two months after sowing, followed by fruiting.

The fruits are brick-colored, extremely small, similar in size to sesame seeds, and turn brownish when mature.

After ripening, the fruits are harvested by rubbing and threshing by hand.

Medicinal Uses of Ova Plant

• Due to its pungent and bitter nature and its beneficial effects on the body, Ova is widely used as a medicine.

• In cases of frequent hiccups, gas in the stomach, or chest pain, rubbing Ova seeds in the palm and consuming them provides relief.

• If there is bad breath, consuming equal quantities of Ova and fennel seeds after meals is beneficial.

• If stomach pain occurs due to gas, rubbing Ova seeds and consuming them with water gives immediate relief.

• In case of intestinal worms, consumption of Ova with black salt is beneficial.

• Consumption of Ova seeds helps reduce weakness, debility, and bone weakness in pregnant women.

• For headache, heating Ova powder in coconut oil and applying it to the forehead provides relief.

• Regular consumption of Ova along with rock salt helps reduce the risk of heart diseases.

• For cough, consumption of Ova leaf juice mixed with a little lemon juice and a pinch of rock salt helps cure cough, including dry cough.

• For ear pain, two drops of oil prepared with Ova should be put into the ear to relieve pain.

• Ova is beneficial in gastro-related disorders.

• For cold and cough, boil Ova leaves in one cup of water until it reduces to half a cup, let it cool, add honey, and consume slowly.

• To reduce physical weakness, prepare a decoction of Ova and Tulsi leaves, add lemon juice, and consume it for benefit.

• Excessive consumption of Ova may increase bile (pitta) in the body.

• Ova helps reduce semen quality and quantity.

• According to Acharya Charaka, Ova is a pain-relieving (Shoolnashak) herb.

• In joint pain, applying Ova powder to the affected area and giving hot fomentation provides relief.

• Ova is effective in cold, cough, hiccups, and asthma.

• Ova is also smoked in the form of bidi or cigarette.

• Consumption of Ova is beneficial if menstruation is irregular.

Use of Ova in Diet

• Ova is used in food items such as parathas, chakli, khari biscuits, spicy shankarpali, chutneys, and various Indian dishes.

• Ova is commonly used in gram flour (besan) preparations, as it helps digestion and reduces gastric problems.

• The above information has been compiled from the experiences of knowledgeable people, various media sources, and Ayurvedic books.

• Ova is a dietary medicinal plant and is highly beneficial.