🌿 पुनर्नवा (Punarnava) वनस्पती विषयी आयुर्वेदिक माहिती
Punatnava vanaspati vishyi ayurvedic mahiti
संस्कृत श्लोक
“ पूनर्नवा भवेदूष्णा
तिक्ता रुक्षा कफा पहा
सशोथ पांडु हृदोग
कास उर: क्षत शुलनुत”
मराठी नाव : पुनर्नवा, घेंटुली
हिंदी नाव : पुनर्नवा, गदहपुर्ना
संस्कृत नाव : पुनर्नवा (Punarnava), शोथघ्नी, विशाख, श्वेतमूला इत्यादी
वैज्ञानिक (बोटॅनिकल) नाव : Boerhavia diffusa Linn.
कुटुंब : Nyctaginaceae (न्याक्टागिनेसी)
पाने : लहान, माडके टाळलेली, हिरवी.
मूळ : लांब आणि वाकड्या स्वरूपाची, औषधी गुणांनी समृद्ध.
फुल : लहान, गुलाबी/पांढरे किंवा गुलाबी-लाल रंगात.
फळ : छोटे, गोलाकार अथवा ६-रेखीय अचीन प्रकार, चिकट (viscid) पेरिकॅर्पस असलेले.
आढळणारे देश आणि प्रदेश:
• भारत, आशिया (चीन, पाकिस्तान, नेपाळ, श्रीलंका)
• आफ्रिका (काही भाग) आणि अमेरिका (उदा. ओलीदल्या, यूएस दक्षिण भाग) मध्येही नैसर्गिकरित्या वाढलेली.
🌿 आयुर्वेदानुसार गुणधर्म (Properties)
🔹 Rasa: मधुर (sweet), तिक्त (bitter), कषाय (astringent)
🔹 Guna: लघु (light), रुक्ष (dry)
🔹 Virya: उष्ण (hot potency)
🔹 शरीरातील वात आणि कफ दोष संतुलित करण्यास उपयुक्त.
💪 मुख्य फायदे (Points में | पॉइंट नुसार)
1. ओडिमा / पाण्याचे अडथळा कमी करणे:
शरीरातील अतिरिक्त द्रव निघण्यास मदत (डाययूरेटिक).
शरिरातील पाण्याचे प्रमाण नियंत्रित ठेवण्याचे काम करते.
2. किडनी व युरिनरी हेल्थ:
युरिनरी सिस्टम सुधारतात व किडनीला लाभदायक. शरिरातील दुषित तत्व रक्तातील बाहेर काढून टाकण्यासाठी मदत करते. शरिरातील सोडियम व पोटॅशियम सुस्थितीत ठेवून बाकीचे टाकाऊ पदार्थ बाहेर काढते.
3. लिव्हर हेल्थ:
लिव्हर संरक्षक (हेपाटोप्रोटेक्टिव्ह) गुणधर्माद्वारे यकृतला मदत. लिव्हरला आलेली सूज कमी करते. तसेच यकृताच कार्य नीट ठेवण्याचे काम पूनर्नवा करते.
4. पचन सुधारणा:
गॅस, पोटफुगवटा व बद्धकोष्ठता यांवर मदत. करते. शरिरातील पचन संस्थेतील बिघाड दुरुस्त करते. गॅसेस समस्या दूर करते.
5. सूजन विरुद्ध (Anti-Inflammatory):
शरीरातील सूज कमी करण्यास उपयुक्त.
6. हृदय आणि रक्तदाब:
काही अभ्यासानुसार हृदयाचे कार्य सुधारण्यास तसेच कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणास मदत. रक्तातील अनावश्यक पदार्थ बाहेर काढल्याने हृदयावरील दाब कमी होतो. व हृदयक्रिया नीट चालू रहाते. ब्लड प्रेशर नियंत्रित ठेवते.
7. उत्तेजक व पुनरुज्जीवन (Rasayana):
शरीराला पुनरुज्जीवन (revitalization) प्रदान करते. त्वचेतील पेशींना पुनरुज्जीवन देऊन शरीरास तारुण्य अर्पण करते.
8. भिन्न उपयोग:
एनीमिया, डाएबिटीज, त्वचेचे आजार, कफवाढ, श्वसन समस्या यांवर परंपरागतपणे वापरले जाते. यावर प्रभावी औषध आहे. कफ शरीरातून बाहेर फेकण्यास मदत करते.
• वापर कसा करावा :
मुळांचा रस ५ ते १० मिली.
पानांचा रस १० ते २० मिली.
बियांचे चूर्ण १ ते ३ ग्रॅम
वरील प्रमाणे आपण कोणतेही एक औषध घेऊन ते कोमट पाण्यासोबत आपण जेवणापूर्वी अर्धातास आधी घेऊ शकतो.
⚠️ उपयोग आणि सावधगिरी
गर्भधारणेदरम्यान आणि स्तनपान दरम्यान परामर्शाशिवाय वापरणे टाळा.
औषधी संयोजनावर किंवा दीर्घकालीन वापरावर वैद्यकीय सल्ला आवश्यक.
📌 संक्षेप
पुनर्नवा (Boerhavia diffusa) ही आयुर्वेदातील महत्त्वाची औषधी वनस्पती आहे जी पाण्याचे अडथळे, यकृत आणि किडनी फंक्शन्स, पचन, रक्तदाब आणि संपूर्ण शरीर पुनरुज्जीवन यासारख्या अनेक स्वास्थ्य समस्यांवर पारंपरिक उपयोगात येते. तिची संपूर्ण वनस्पती (मुळ, पाने, फुले आणि फळ) विविध औषधी स्वरूपात वापरली जाते. या वनस्पतीच्या पंचांगाचा वापर केला जातो.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा
ही माहिती शैक्षणिक व सामान्य मार्गदर्शनासाठी आहे. कृपया वैद्यकीय सल्ल्यासाठी तज्ञांचा सल्ला घ्या.