शुक्रवार, ५ डिसेंबर, २०२५

बाबुळ झाडाचे औषधी महत्व Bahul jhadache ausdhi upyog


बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व

Bahul jhadache ausdhi upyog 

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


• मराठी नाव.  :  बाबुळ, हिवर.

• हिंदी नाव.  : बबूल, कीकर

• संस्कृत नाव:   बबूलः (Babulah)

    संख्याह्व, पुत्रंजिव, रजनीगंधा (काही ग्रंथांत)

• लॅटिन / शास्त्रीय नाव:  Vachellia nilotica (पूर्वीचे नाव: Acacia nilotica)

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


• पाने :

लाजरीच्या झाडासारखी अनेकपर्णी व लहान ,मऊ, पिसासारखी रचना

• फुले :

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


गोंड्यासारखी गोल, पिवळसर रंगाची लहान व गुच्छात उमलणारी

• खोड :

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


अत्यंत कठीण जाड व मजबूत  तपकिरी किंवा काळसर रंगाचे

• फांद्या :

काटेरी स्वरूपाच्या  बारीक पण मजबूत जोडाक्षरी काटे असलेले

• आढळण्याचे ठिकाण :

कमी पाणी असलेल्या भागात सहज वाढते. गर्म व कोरडे वातावरण असलेल्या प्रदेशात सर्वत्र आढळते. शेतात, माळरानावर, बांधावर नैसर्गिकरित्या उगवते भारतात विशेषत: उष्ण हवामान असलेल्या राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात दिसते

कोरडे, रुक्ष व वालुकामय जमिनीत उत्तम वाढ

🌿 • फांद्या :

बाबुळच्या फांद्या मजबुत, काटेरी आणि भुरकट काट्यांनी भरलेल्या असतात, स्पर्श झाला तर टोचून दुखतात, म्हणून झाडाजवळ जाताना सावधानता आवश्यक

पूर्वीपासून बाबुळची डहाळी दातून म्हणून वापरण्याची परंपरा

ताजी फांदी घेऊन दात घासणे दात व हिरड्यांसाठी अत्यंत फायदेशीर

वाळलेली फांदी असल्यास ती रात्री पाण्यात भिजवून ठेवल्यास सकाळी मऊ होते आणि त्यामुळे दातून सहज करता येते. यामुळे दात स्वच्छ राहतात, पिवळेपणा कमी होतो आणि हिरड्या मजबूत होतात

नियमित वापराने दातांचे एकूण आरोग्य सुधारते

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


• फळे :

लांबट शेंगा असतात. शेंगांमध्ये अनेक बीजकोश (सेल्स) असतात.  प्रत्येक बीजकोश छोट्या-छोट्या गोल गाठीसारखा दिसतो. दिसण्यात कापसाच्या गेजा (वस्त्रासारखे) एकाखाली एक जोडलेले असल्यासारखे, शेंगांचा रंग साधारण हिरवा ते तपकिरी

औषधी महत्व असणारे भाग : फांद्या, शेंगा, पाने, साल, डिंक.

🌿 • पाने :

लाजरीसारखी अनेकपर्णी आणि लहान

तोंडात फोड, दातदुखी, तोंड येणे (इन्फेक्शन) यावर उपयुक्त

तोंडाला वास येणे (Bad Breath) कमी करते

हिरवी पाने चावून खावीत किंवा चावून थुंकावीत — यामुळे तोंडातील दुर्गंधी कमी होऊन हिरड्या मजबूत होतात आणि दात घट्ट राहतात

– पायरिया, दातांना येणारा वास आणि पिवळेपणा कमी करण्यास मदत

पानांची पावडर करून त्यात मीठ घालून दंतमंजन म्हणून वापरता येते

दातांचे संपूर्ण आरोग्य सुधारण्यास मदत नियमित वापराने ७–८ दिवसांत फरक जाणवतो.

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


🌿 • शेंगा (फळे) :

शेंगांतील बिया काढून वाळवाव्यात, थोड्या गरम करून चेचून पावडर (चूर्ण) तयार करावे

हे चूर्ण रोज १ चमचा कोमट पाण्यात मिसळून जेवणानंतर १ तासाने घ्यावे

स्त्रियांच्या पाळीमध्ये होणारे जास्त रक्तस्राव, पांढरे पाणी, तसेच पाळीदुखी कमी करण्यास उपयुक्त

मूळव्याध, त्वचेवरील खाज, आणि इतर त्वचारोगांवर फायदेशीर

सांधेदुखी, हाडांचे दुखणे, कंबरदुखी, गुडघेदुखी यावर आराम देते

शरीरातील वेदना कमी होऊन उर्जा व ताकद वाढविण्यास मदत करते.

🌿 • डिंक :

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


बाबुळचा डिंक चिकट, गडद, काचेसारखा दिसणारा गोंद असून नैसर्गिक ऊर्जा वाढवणारा म्हणून प्रसिद्ध आहे


शरीरातील थकवा दूर करणे, शक्ती व ताकद वाढवणे, शरीर ऊर्जावान ठेवणे यासाठी उपयुक्त

यात कॅल्शियम व खनिजे (मिनरल्स) जास्त प्रमाणात असल्यामुळे हाडे मजबूत होण्यास मदत

सांधेदुखी, हाडेदुखी, सांध्यांना सूज, वेदना कमी करण्यासाठी विशेष लाभदायक

सांध्यांमध्ये वंगण (लुब्रिकेशन) निर्माण करण्यास मदत होते

वात, पित्त, कफ दोष संतुलित करण्यास सहाय्यक

कोरडा खोकला, तोंड कोरडे पडणे, तोंड येणे यावर आराम देते

बाजारात डिंक क्रिस्टलसारख्या खड्यांमध्ये किंवा पावडर स्वरूपात मिळतो

स्वतः झाडाच्या खोडातून डिंक काढूनही वापरता येतो

हिवाळ्यात डिंकाचा वापर करून लाडू बनवले जातात, जे शरीराला उष्णता व बळ देतात

डिंक पाण्यात भिजवून मऊ करून गरम दूधासोबत, किंवा बारीक कुटून शुद्ध तूपात परतून खाल्ल्यास अधिक फायदेशीर, डिंकाचे खडे कँडीसारखे चघळून देखील खाता येतात.

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


बाभळीची साल – दात व जिभेसाठी फायदेशीर उपाय

• बाभळीची साल दातांचा पिवळेपणा कमी करण्यास मदत करते.

• दातातून रक्त येणे, दात हलणे आणि दातांची वाढ नीट न होणे यावर उपयुक्त.

बाबुळ  झाडाचे औषधी महत्व  Bahul jhadache ausdhi upyog


• साल पाण्यात कुटून बारीक करून ते पाणी उकळा.

• पाणी अर्धे होईपर्यंत उकळा आणि कोमट झाल्यावर गुळण्या करा किंवा प्या.

• दिवसातून दोन वेळा केलेल्या गुळण्यांनी चांगला फायदा होतो.

• जिभेवरील पांढरा व पिवळा थर कमी होतो.

• साल वाळवून चूर्ण तयार करा आणि एक ग्लास पाण्यात घालून उकळा.

• पाणी अर्धे झाल्यावर कोमट अवस्थेत गुळण्या करा किंवा प्या.

• हा उपाय दात व हिरड्यांच्या विविध विकारांवर मदत करतो.

बाभळीच्या लाकडाचा उपयोग :

• बाभळीचे लाकूड कठीण असल्याने घरे बांधताना वापरतात.

• शेतातील औजारे तयार करण्यासाठी उपयोगी.

• इंधन म्हणून मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते.

• बाभळीचा डिंक लाख तयार करणाऱ्या किड्यांचे अन्न असतो.

• तयार होणारी लाख रंग व विविध उद्योगांमध्ये वापरली जाते.

• यामध्ये Tyanin (टॅनिन) नावाचा घटक असतो, जो औषधी दृष्टीने महत्त्वाचा आहे.

• बाभळीची पाने जनावरांच्या खाद्यासाठी उपयोगात येतात.

औषधी उपयोग

• सर्दी-खोकल्यामध्ये उपयुक्त.

• कंबरदुखी, सांधेदुखीमध्ये आराम देते.

• संडास लागल्यास (अतिसार/सैल शौच) सुधारण्यासाठी बाभळीच्या शेंगांची पावडर मधासोबत घेतल्यास लाभ होतो.

• अबालवृद्ध – म्हणजे लहान मुलांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वजण घेऊ शकतात.

असे आहेत बाभूळ वनस्पतीचे आयुर्वेदिक फायदे.

• कोणतेही औषध आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घ्या.

 Babhul jhadache ausdhi upyog Marathi madhe.


Medicinal Importance of the Babul Tree Babul Tree Medicinal Uses


Medicinal Importance of the Babul Tree

Babul Tree Medicinal Uses

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


English name :

• Babul Tree

Acacia

• Prickly Acacia

• Egyptian Thorn Tree

• Gum Arabic Tree

• Vachellia nilotica (Scientific Name)

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Marathi Name : Babul, Hivar

Hindi Name : Babool, Kikar

• Sanskrit Name : Babulah, Sankhyahva, Putranjiva, Rajanigandha (mentioned in some texts)

• Latin / Scientific Name : Vachellia nilotica (earlier: Acacia nilotica)

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Leaves

• Small, feathery, soft, compound leaves similar to Mimosa (Lajwanti) plant.


Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Flowers

• Small, rounded, yellow ball-like flowers that bloom in clusters.

Stem

• Very hard, thick, strong, brown or dark-colored trunk.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Branches

• Thin, strong branches filled with sharp paired thorns.


Habitat / Where it is found

• Grows easily in low-water regions.

• Common in hot and dry climates across India.

• Found naturally in farms, open grounds, boundaries of fields.

• Thrives well in dry, sandy and arid soil.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Branches – Traditional Toothbrush (Datun)

• Using fresh Babul twigs as a toothbrush is an ancient tradition.

• Chewing the twig and brushing with it strengthens gums and cleans teeth.

• Reduces yellow stains and improves overall dental health.

• Dry twigs can be soaked overnight in water to soften them before use.

• Regular use improves dental hygiene effectively.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Fruits / Pods

• Long pods containing multiple bead-like seed compartments.

• Color ranges from green to brown.

Parts used for medicinal purposes

• Leaves, pods, branches, bark, and gum.


🌿 Medicinal Uses of Babul Leaves

• Useful for mouth ulcers, toothache, oral infections.

• Reduces bad breath.

• Chewing fresh leaves strengthens gums and keeps teeth firm.

• Helps reduce pyorrhea, bad odor, and tooth discoloration.

• Leaf powder mixed with salt can be used as tooth powder.

• Regular use shows results within 7–8 days.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


🌿 Medicinal Uses of Babul Pods (Fruits)

• Seeds are dried, lightly roasted, and powdered.

• Take 1 spoon of this powder with lukewarm water, 1 hour after meals.

• Useful for heavy menstrual bleeding, leucorrhoea, and menstrual cramps.

• Beneficial in piles, skin itching, and other skin disorders.

• Relieves joint pain, bone pain, back pain, knee pain.

• Helps build strength and reduces body fatigue.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


🌿 Gum (Gond / Resin)

• Babul gum is sticky, glass-like, dark, and known as a natural energy booster.

• Eliminates fatigue, increases strength and stamina.

• Rich in calcium and minerals — strengthens bones.

• Useful for joint pain, swelling, bone pain.

• Provides lubrication in joints.

• Balances Vata, Pitta, Kapha doshas.

• Gives relief in dry cough, dry mouth, mouth sores.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


• Available as crystals or powder in the market.

• Can be extracted directly from the tree.

• Used to make winter-energy laddus.

• Gum can be soaked in water, mixed with milk, or roasted in ghee.

• Can be eaten like candy as well.


Babul Bark – Beneficial for Teeth & Tongue

• Reduces yellow stains of teeth.

• Useful for bleeding gums, loose teeth, improper tooth growth.

• Crush the bark in water and boil it.

• Use the lukewarm water for gargling or drink it.

• Use twice a day for best results.

• Removes white and yellow coating from the tongue.

• Bark powder can also be used similarly.

• Helps in multiple gum and dental problems.

Medicinal Importance of the Babul Tree  Babul Tree Medicinal Uses


Uses of Babul Wood

• Used for house construction due to its hardness.

• Used to make agricultural tools.

• Used largely as fuel.

• Babul gum is food for lac-producing insects.

• The lac formed is used in dyes and various industries.

• Contains Tyanin (Tannin) which has medicinal importance.

• Leaves are used as fodder for livestock.


Other Medicinal Uses

• Beneficial in cold and cough.

• Relieves back pain and joint pain.

• Babul pod powder + honey helps in loose motions/diarrhea.

• Suitable for all age groups — children to elderly.

These are the Ayurvedic benefits of the Babul plant.

• Take any medicine only on the advice of an Ayurvedic doctor.

Babul Tree Medicinal Uses in English.

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व

Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


• हिंदी नाम : बबूल, कीकर

• मराठी नाम : बाबुळ, हिवर

• संस्कृत नाम : बबूलः (Babulah), संख्यााह्व, पुत्रंजीव, रजनीगंधा (कुछ ग्रंथों में)

• लैटिन / वैज्ञानिक नाम : Vachellia nilotica (पूर्व नाम: Acacia nilotica)


पत्तियाँ (Leaves)

• लाजवंती की पत्तियों जैसी, छोटी, मुलायम और पंख जैसी संरचना।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


फूल (Flowers)

• गोल, पीले रंग के, छोटे-छोटे गुच्छों में खिलने वाले।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


तना (Stem)

• बहुत कठोर, मजबूत, भूरे या काले रंग का।


शाखाएँ (Branches)

• कांटेदार, पतली लेकिन काफी मजबूत, जोड़ी में नुकीले काँटों वाली।


कहाँ पाई जाती है? (Habitat)

• कम पानी वाले क्षेत्रों में आसानी से उगती है।

• गर्म और शुष्क जलवायु वाले राज्यों में अधिक पाई जाती है।

• खेतों में, खाली जमीन, बांधों पर प्राकृतिक रूप से उगती है।

• सूखी, रेतीली और रुक्ष मिट्टी में अच्छी बढ़त।



शाखाओं का विशेष उपयोग – दातून

• बबूल की ताज़ी शाखाओं से दातून करने की परंपरा प्राचीन समय से है।

• दातून करने से दांत साफ होते हैं, पीलापन कम होता है और मसूड़े मजबूत होते हैं।

• सूखी डंडी को पानी में भिगोकर भी दातून किया जाता है।

• नियमित उपयोग से दांतों का संपूर्ण स्वास्थ्य सुधरता है।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


फल (Pods / Shenga)

• लंबी फली जैसी शेंगें, जिनमें छोटे-छोटे गोल बीजकक्ष होते हैं।

• रंग हरा से लेकर भूरा।

औषधीय उपयोग वाले भाग

• पत्तियाँ, शेंगा/फल, फांदियाँ, छाल (साल), डिंक (गोंद)।


🌿 पत्तियों के औषधीय उपयोग

• मुँह के छाले, दांत दर्द, मुँह में इंफेक्शन में उपयोगी।

• मुँह की बदबू दूर करती है।

• ताज़ी पत्तियाँ चबाने से मसूड़े मजबूत होते हैं और दांत साफ रहते हैं।

• पायरिया, दांतों का पीलापन, बदबू कम करने में मदद।

• पत्तियों का चूर्ण बनाकर उसमें नमक मिलाकर दंतमंजन के रूप में उपयोग किया जाता है।

• नियमित उपयोग से 7–8 दिनों में लाभ।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


🌿 शेंगा (फलों) के औषधीय उपयोग

• शेंगों के बीज सुखाकर हल्का गर्म करके चूर्ण तैयार करें।

• यह चूर्ण 1 चम्मच कोमट पानी के साथ भोजन के 1 घंटे बाद लें।

• स्त्रियों के अधिक रक्तस्राव, सफेद पानी, माहवारी दर्द में उपयोगी।

• बवासीर, त्वचा के रोग, खुजली में लाभ।

• हड्डियों और जोड़ों के दर्द, कमर दर्द, घुटनों के दर्द में आराम।

• ऊर्जा और ताकत बढ़ाता है।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


🌿 डिंक (गोंद) के औषधीय उपयोग

• बबूल का गोंद चिपचिपा, काँच जैसा और गहरा रंग का होता है।

• शरीर की थकान दूर करता है, शक्ति और ऊर्जा बढ़ाता है।

• कैल्शियम व मिनरल्स से भरपूर – हड्डियों को मजबूत करता है।

• सांधेदर्द, हड्डियों का दर्द, सूजन और वात विकार में लाभदायक।

• कोरखा खांसी, मुँह सूखना, मुँह के छाले में आराम।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


• डिंक पाउडर, क्रिस्टल या सीधे पेड़ से निकाला हुआ उपयोग किया जाता है।

• डिंक के लड्डू सर्दियों में ताकद बढ़ाने के लिए खाए जाते हैं।

• डिंक को भिगोकर दूध में, घी में भूनकर, या टॉफी की तरह चबाकर भी खाया जाता है।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


बबूल की छाल – दांत और जीभ के लिए लाभकारी

• दांतों का पीलापन कम करती है।

• दांत हिलना, मसूड़ों से खून आना में उपयोगी।

• छाल को पानी में कूटकर उबालें और उस पानी से कुल्ला करें या पिएँ।

• दिन में दो बार करने से लाभ।

• जीभ का पीलापन और सफेद परत कम होती है।

• छाल का चूर्ण बनाकर भी उपयोग किया जा सकता है।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


बबूल की लकड़ी के उपयोग

• घर बनाने में उपयोग।

• खेती के औजार बनाने में उपयोग।

• ईंधन के रूप में प्रयोग।

• बबूल का गोंद लाख बनाने वाली कीटियों का भोजन है।

• तैयार लाख रंग व उद्योगों में प्रयुक्त होती है।

• इसमें Tyanin (टैनिन) पाया जाता है जो औषधीय महत्व रखता है।

• पत्तियाँ पशुओं के चारे के रूप में उपयोग होती हैं।

बबूल के पेड़ का औषधीय महत्व  Babul jhad ke aushadhi upyog (Hindi)


अन्य औषधीय उपयोग

• सर्दी-खाँसी में उपयोगी।

• कमर दर्द, जोड़ों का दर्द कम करने में सहायक।

• दस्त/पतले शौच में शेंगों का चूर्ण + शहद लाभकारी।

• अबालवृद्ध – बच्चे, बड़े, बुजुर्ग सभी ले सकते हैं।

ऐसे हैं बबूल पौधे के आयुर्वेदिक फायदे।

• कोई भी दवा आयुर्वेदिक डॉक्टर की सलाह से लें

Babul jhad ke aushadhi upyog – Hindi me.


रविवार, ३० नोव्हेंबर, २०२५

Medicinal Importance of Sadaphuli Medicinal Benefits of Sadaphuli


Medicinal Importance of Sadaphuli

Medicinal Benefits of Sadaphuli

Medicinal Importance of Sadaphuli  Medicinal Benefits of Sadaphuli


Marathi Name: Sadaphuli, Sangakhi, Tiloni

Hindi Name: Sadabahar, Nayantara, Barhamasi

English Name: Periwinkle Flower / Vinca rosea

• Latin Name: Lochnera rosea

Sanskrit Name: Sadaphuli

Medicinal Importance of Sadaphuli  Medicinal Benefits of Sadaphuli


Medicinal Importance of Sadaphuli

Sadaphuli che aushadhi mahatva :

• Origin: Madagascar in South Africa

• Types: 1) White Sadabahar, 2) Pink Sadabahar

• It is a small plant. It is cultivated near the house, in gardens, pots, and home yards.

Leaves: Leaves are small and oval in shape.

Flowers:

• This plant produces flowers daily. On a small hollow stem, there are five petals.

Fruits:

• Small pods appear, and inside them are seeds similar to mustard seeds.

Medicinal Importance of Sadaphuli  Medicinal Benefits of Sadaphuli


Medicinal Importance of Sadaphuli

Medicinal benefits :

• Medicinal Uses:

• Extract made from Sadaphuli flowers helps control increased blood sugar when given regularly to diabetic patients.

• Because of the compounds present in the root, boiling the roots and flowers in water and drinking that water in small amounts helps regulate blood sugar, reduces stress, and maintains blood pressure. Since the roots and bark have pain-relieving properties, their paste is applied externally.

• When the Muladhara Chakra in the body becomes imbalanced, stomach and leg disorders occur, even paralysis may occur. Consuming the flower juice of this plant helps balance this chakra.

• For piles (hemorrhoids), crushing the leaves of Sadabahar and applying the pulp on the affected area helps in healing.

Medicinal Importance of Sadaphuli  Medicinal Benefits of Sadaphuli


• Frequent headaches, lack of sleep, irritation due to mental stress — for these, put Sadaphuli flowers in boiling water, keep them for 2 minutes, remove the flowers, cool the water, and drink. It gives relief. Eating a small amount of leaf preserve (murabba) daily gives sound sleep.

• For facial spots, boils with pus, or boils anywhere on the body, crushing the flowers or crushing them with leaves and applying helps dry the boils and remove marks.

• Because the leaves have antibacterial properties, their paste is applied to wounds.

• If a honeybee, scorpion, or any insect bites, grinding the flowers and leaves together and applying gives relief.

• For itching on the body, grind Sadaphuli flowers, leaves, and neem leaves in equal quantity and apply three times a day (morning, afternoon, evening). Using for a few days helps cure itching.

• Drinking water boiled with 2–4 flowers of Sadaphuli helps lower blood pressure.

• For scratches and wounds, applying leaf juice gives relief.

• To reduce hair fall, applying leaf juice to the scalp is beneficial.

• Research has been done on Sadaphuli. It is used in the treatment of cancer. In leukemia (blood cancer), the use of Sadaphuli is increasing. Sadaphuli-based medicines are used in chemotherapy as well.

• During menstruation, if women experience excessive bleeding or pain, soaking the leaves in hot water overnight and drinking the extracted water provides relief.

Medicinal Importance of Sadaphuli  Medicinal Benefits of Sadaphuli


Precautions While Using Sadaphuli:

• Although Sadaphuli is medicinal, its internal use should be strictly under the advice of an Ayurvedic doctor.

• For external use (on wounds, boils, insect stings), there is no risk.

• Snakes and scorpions usually do not come near this plant because it is poison-dominant. Therefore, its consumption must be in limited quantity and only with expert guidance.

This is the Ayurvedic information about the Sadaphuli plant.


सदाफूली का औषधीय महत्व Sadaphuli ke aushadhi mahatva


सदाफूली का औषधीय महत्व

Sadaphuli ke aushadhi mahatva

सदाफूली का औषधीय महत्व  Sadaphuli ke aushadhi mahatva


• मराठी नाम: सदाफुली, संगखी, तिलोनी

• हिंदी नाम: सदाबहार, नयनतारा, बारहमासी

• अंग्रेज़ी नाम: Periwinkle Flower / Vinca rosea

• लैटिन नाम: Lochnera Rosea

• संस्कृत नाम: सदाफुली

सदाफूली का औषधीय महत्व  Sadaphuli ke aushadhi mahatva


सदाफूली का औषधीय महत्व

Sadaphuli ke aushadhi mahatva

• मूलस्थान: दक्षिण अफ्रीका के मादागास्कर में।

• प्रकार: 1) सफेद सदाबहार, 2) गुलाबी सदाबहार।

• यह एक छोटा पौधा है। घर के पास, बगीचे में, गमलों में तथा परसबाग में इसकी खेती की जाती है।

• पत्ते: पत्ते छोटे और अंडाकार आकार के होते हैं।

सदाफूली का औषधीय महत्व  Sadaphuli ke aushadhi mahatva


फूल:

• इस पौधे पर रोज फूल खिलते हैं। छोटी खोखली डंडी पर पाँच पंखुड़ियाँ होती हैं।

फल:

• छोटे-छोटे फल (फली) होते हैं जिनमें सरसों जैसी बारीक बीज होते हैं।

सदाफूली का औषधीय महत्व

Sadaphuli ke aushadhi mahatva

सदाफूली का औषधीय महत्व  Sadaphuli ke aushadhi mahatva


• औषधीय उपयोग:

• सदाबहार के फूलों का अर्क निकालकर मधुमेह रोगी को देने से रक्त में बढ़ी हुई शुगर नियंत्रित होती है।

• इसके जड़ में मौजूद घटकों के कारण जड़ व फूल को पानी में उबालकर थोड़ा-थोड़ा सेवन करने से रक्त शर्करा नियंत्रित होती है, तनाव कम होता है तथा रक्तचाप नियंत्रित रहता है। जड़ व छाल वेदनाशामक होने से उसकी पेस्ट बनाकर लगाई जाती है।

• शरीर के मूलाधार चक्र में असंतुलन होने पर पेट तथा पैरों के रोग उत्पन्न होते हैं, पक्षाघात भी हो सकता है। इस पर इसका फूल रस सेवन करने से मूलाधार चक्र संतुलित होता है।

• बवासीर होने पर सदाबहार की पत्तियों को चूरकर उसका लेप बवासीर के स्थान पर लगाने से आराम व लाभ होता है।

• बार-बार सिरदर्द, नींद न आना, मानसिक तनाव व चिड़चिड़ापन होने पर सदाबहार के फूल उबले पानी में डालकर 2 मिनट रखें और फिर वह पानी ठंडा कर पिएँ। इससे लाभ मिलता है। पत्तियों का मुरब्बा बनाकर रोज थोड़ा सेवन करने से अच्छी नींद आती है।

• चेहरे पर दाग, फोड़े, मवाद वाले फोड़े तथा शरीर पर कहीं भी उठे फोड़ों पर फूल या फूल-पत्ते चूरकर लगाने से फोड़े सूखते हैं व दाग भी दूर होते हैं।

• पत्तियों में जीवाणुनाशक गुण होने से इनका लेप घाव पर लगाया जाता है।

• मधुमक्खी, बिच्छू या अन्य कीड़े काटने पर फूल-पत्तों को पीसकर लगाने से दर्द व सूजन में राहत मिलती है।

• शरीर में खुजली हो तो सदाबहार के फूल-पत्ते व नीम पत्ते समान मात्रा में पीसकर दिन में तीन बार लगाने से खुजली ठीक होने में मदद मिलती है।

• दो-चार फूल पानी में उबालकर वह पानी पीने से रक्तचाप कम होता है।

• खरोंच या घाव होने पर पत्तों का रस लगाने से लाभ मिलता है।

• बाल झड़ना कम करने के लिए पत्तों का रस बालों में लगाने से फायदा होता है।

• सदाबहार पर अनुसंधान हुआ है। कैंसर रोग में इसका उपयोग होता है। विशेष रूप से ल्यूकेमिया यानी रक्त कैंसर में यह लाभदायक पाया गया है। कैंसर में दी जाने वाली कीमोथेरपी में भी सदाबहार आधारित औषधियाँ उपयोग की जा रही हैं।

• मासिक धर्म में अधिक रक्तस्त्राव या कष्ट होने पर पत्ते गरम पानी में रातभर भिगोकर उसका अर्क पीने से लाभ मिलता है।

सदाफूली उपयोग करते समय सावधानियाँ:

• यह पौधा औषधीय होने के कारण इसका सेवन आयुर्वेदिक विशेषज्ञ की सलाह से ही करना चाहिए।

• घाव, फोड़े, कीड़े-मकौड़े के काटने पर लगाने में कोई खतरा नहीं है।

• इस पौधे के आसपास साँप, बिच्छू जैसे जीव नहीं आते क्योंकि यह विष प्रधान है। इसलिए इसका सेवन सीमित मात्रा में और विशेषज्ञ की सलाह से ही लाभकारी है।

सदाफूली का औषधीय महत्व  Sadaphuli ke aushadhi mahatva


ऐसी है सदाफूली पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी।


शनिवार, २९ नोव्हेंबर, २०२५

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व Shtavriche ausdhi upyog v mahtva

 शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व

Shtavriche ausdhi upyog v mahtva

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva


मराठी नाव : शतावरी , अश्वेल

हिंदी नाव : सतावर, सतावरी, सरनोई, शतावरी.

संस्कृत नाव : शतावरी, शतपदी, शतमूली, नारायणी, पिवरी, अतिरसा, तालमुली, एस्पैरागस कांचनकारिनी, सूक्ष्मपत्रिका, भीरु, ब्रह्मात्रा,

इंग्रजी नाव : Wild asparagus

शास्त्रीय नाव : Asparagus rassimosis .

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva


• प्रकार दोन आहेत. :

2) विरलकंद शतावरी 2) कुंतपत्रा शतावर

• पाने : ही एक लहान रोप वर्गीय वनस्पती असून लहान आकाराची गडद हिरवी पाने टोकदार असतात.

• मूळ : अनंत मूळ रचना असणारी ही वनस्पती असून वरील रंग भुरकट असतो. मुळांवरील साल काढल्यास आतील भाग श्वेत म्हणजे पांढरा असतो. याचाच वापर औषधात मुख्यत्वे केला जातो.

• फुले : पांढऱ्या रंगाची असतात.

• फळ : कच्चे असताना हिरवे. पिकल्यावर लाल होते.

• गुण : गुरू, शीत, तिख्त, कडवट, मधुर रसयुक्त औषधी.

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva
शतावरी 


शतावरीचे औषधी महत्व :

• अबालवृद्ध, स्त्री, पुरुष या सर्वांना उपयुक्त अशी औषधी आहे.

• झोप लागत नसेल तर शतावरी मुळांचे चूर्ण एक चमचा घेऊन ते कपभरदुधात शिजवून तूप घालून खाल्यास. झोप न येण्याची समस्या दूर होते.

• मधुर तिख्त गुणामुळे वात दोष दूर करते. शरिरातील कोरडेपणा व उष्णता दूर करते.

• आम्लपित्ताने पोटात, छातीत जळजळ होऊन दुखत असेल तर शतावरी उपयुक्त आहे.

• शतावरी रस, रक्त, वंश, मेद, अस्थी, मज्जा, शुक्र, धातू पोषण करणारी असल्याने वार्धक्य गुण कमी करते. शरीर घटकांची झीज रोखते. त्वचा तरुण करते.

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva


• वात, पित्त यामुळे शरीरातील घटक झीज होते. तसेच धावपळीच्या जीवनात दगदग, प्रवास यामुळे रोग, आजार यांनी शरीर क्षीण झाल्यास ती झीज भरून काढण्याचे काम शतावरी करते. तसेच गुडघे, हाडे यांची झीज भरुन काढण्यासाठी शतावरी मदत करते.

• शतावरी तणाव मुक्त करणारी आहे. सूक्ष्म पेशीबल वाढवते. बुद्धिवर्धक आहे. मज्जा, धातू , मेंदू पुष्टी करण्यासाठी व बुद्धी वाढवण्यासाठी शतावरी खाणे फायद्याचे असते.

• अग्निपुष्टी हा गुणधर्म असल्याने जठराग्नी वाढवून पचन शक्ती सुधारून पचनसंस्था सुधारते. अग्निवर्धक औषध उष्ण, तिख्त असतात. मात्र शतावरी मृदु, वृद्ध, दुर्बल, स्त्री, मुले, व्यक्ती यांची पचन संस्था नीट करते. स्निग्धता वाढवते कोरडेपणा घालवते. जेवणा आधी ताज्या मुळीचे सेवन करावे.

• डोळ्यांचे आरोग्य देखील शतावरी सुधारते.

• अतिसार झाल्यास, आतड्यात सूज आल्यास ती सूज दूर करण्याचे काम शतावरी करते. तसेच रक्तपित्त त्रास कमी करते.

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva


• स्त्रियांसाठी फायदा :

गर्भाशय स्नायूंना बळ देऊन जे स्त्रीयातील विशिष्ट हार्मोन्स संतुलन राखण्यासाठी शतावरी खाणे फायद्याचे असते. म्हणून ती स्त्रियांची मैत्रीण आहे.

• बाळंतीण स्त्रीस दूध कमी असेल तर शतावरी देणे फायद्याचे असते. यामुळे दूध वाढते. बाळाचे पोषण चांगले होते. व स्त्रियांच्या हाडांची झीज भरून निघते. कंबरदुखी थांबते. रजोनिवृत्ती काळात स्त्रियांच्या छातीत धडधडणे, घाम येणे, उदास वाटणे, पाळी अनियमित होणे, केस गळणे, यावर उपयुक्त शतावरी आहे. सलग तीन महिने सेवन केल्यास रजोनिवृत्ती काळात स्त्रीयांना फायदा होतो.

• शतावरी वृश्य असल्याने स्त्री व पुरुष या दोघांना मुलबाळ होताना अडचण येत असेल तर शतावरीचे सेवन फायद्याचे असते. त्यामुळे गर्भधारणा होते. व टिकते.

• हृदयाची धडधड नियमित ठेवते. कोलेस्टेरॉल कमी करते.

• शतावरी ही चिरतारुण्य ठेवणारी संजीवनी आहे. शरीरावरील सुरकुत्या कमी करणारी, त्वचा तजेलदार करणारी औषधी आहे.

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva


शतावरी सेवन कसे करावे :

• शतावरी मुळांची पावडर दुधातून जेवणाआधी घेणे फायद्याचे असते.

• बाजारात शतावरी गोळ्या, चूर्ण, रस, कल्प, अशा स्वरूपात उपलब्ध असते.

• मधुमेह असणाऱ्या लोकांनी कल्प घेण्यापेक्षा रोज एक कप दुधात एक कप पाणी मिसळून त्यात शतावरी एक चमचा घालून उकळून ते द्रावण एक कप करावे. व तो दुग्धपाक घ्यावा. फायदा होतो.

• शतावरी घृत म्हणजे गाईच्या तुपातून शतावरी घालून कडवलेले तूप. खाणे फायद्याचे असते.

• शतावरी तेलात घालून ते उकळून थंड केलेले तेल म्हणजे शतावरी सिद्ध तेल या तेलाने त्वचेचे मालिश केल्यास त्वचा तजेलदार बनते. व हाडे स्नायू मजबूत होतात.

• वृद्ध व्यक्तींना हाता, पायात गोळे येत असल्यास शतावरी सिद्ध तेलाने मालिश करावी. फायदा होतो.

शतावरीचे आयुर्वेदिक औषधी महत्व  Shtavriche ausdhi upyog v mahtva


• शतावरी सर्वांना उपयुक्त आहे.

• अशी आहे शतावरीया औषधी वनस्पतीची माहिती.

Shatavri che ausdhi upyog

• कोणतेही औषध आयुर्वेदिक डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घ्या.



Peepal Tree Information (Pipal Tree Information in English)

🌳 Peepal Tree Information (Pipal Tree Information in English) Location : The Peepal tree is found throughout India, from the Himalayan regi...